Etkileşim Çevresi

4.1.21.2.Etkileşim Çevresi

Yerel idareler aynı zamanda etkilediği ve etkilendiği çevre içinde bulunurlar. 
Buna etkileşim çevresi denir. Etki gücüne göre oluşan çevre, resmi 
ve mülki alanlardan farklı sosyal, ekonomik, kültürel, tarihsel, siyasal pek 
çok faktörün birleşmesi ile meydana gelir.

Etkileşim bölgesi dış çevreyi de içine alan bir bölge alanıdır. Bir çevrenin 
etkileşim bölgesi olabilmesi için pek çok faktörün etki etmesi gerekir. 
Bölgeyi tespit ederken çevre faktörleri yanında etkileşim faktörleri de hesaba 
katılmaktadır. Etkileşim bölgesi etkileyen-etkilenen şekilde karşılıklı 
oluşur. Bu nedenle esnek geçişli bölgedir.

Etkileşim bölgesi ile havza birbirine karıştırılmamalıdır. Havza bir coğrafi 
bütünlük içinde, karşılıklı bağımlılık oluştururken bölge, çevre içinde 
karşılıklı etkilenmeler sonucu oluşan bölgedir. Etkileşim bölgesi bütünlük 
göstermez. Zaman ve şartlara göre genişler ve daralır. Etkileşim bölgesinin 
oluşumunu sağlayan çeşitli faktörler vardır. Bunlar yöreye ve gelişime göre 
çeşitlenir ama temel faktörler değişmez.

Ticaret ve sanayi 
Ulaşım 
Eğitim 
Sağlık 
Kültür-Turizm 
Hizmet sektörü 
…………………… 
Sayabiliriz. Etkileşimi kolaylaştırıcı ana faktör ulaşımdır. Zaten ulaşım olmadan 
etkileşimden söz edilemez. 
Etkileşim bölgesi çevre içinde analiz edilir. Çevrenin en aktif, kısmını 
meydana getirir. Yerel merkez olmak üzere onun doğrudan etkilediği, doğrudan 
etkilendiği, iletişim, ilişki, iş birliği, rekabet, paylaşım içinde olunan 
çevre halkasına etkileşim bölgesi demekteyiz.

Gerçekten de yerel yönetim alanını çevreden bağımsız bir oda gibi 
düşünemeyiz. Çevresini etkiler, çevresinden etkilenir. Bugün olduğu gibi 
gelecekte de durum aynı olacaktır. Öyle ise bu çevreyi analiz etmeliyiz. Gelecekte 
olunacak yeni durumda konumunu, rolünü şimdiden görmeli ve 
planlamalıyız.

Yerel yönetimlerin kuruluşundan beri üzerinde tartıştığı temel nokta 
çekim merkezi olma çabasıdır. Çekim merkezi olma, cazibesini kaybetme, 
gelişememe gibi durumlarda çevresini sorgulamaktadır. 
Çevresi ile çatışma veya rekabet içine girmektedir. Yerel yönetimin etkileşim 
bölgesini analiz ederek durumunu ortaya koyar, gelecek kararlarını 
alır.

Etkileşim çevresi bölgesi analizi ancak bir modelleme yoluyla yapılır. 
Buna “Etkileşim Modeli” diyoruz.

Etkileşim Modeli

Alan yönetimi olan il, ilçe ve belediyelerde planlama yapılırken durum 
analizi, çevre analizi yanında bölge analizine de ihtiyaç vardır. Alanlar bölgesi 
ile karşılıklı geçiş ve iletişim hâlindedir.

Alanın çevresini oluşturan etkileşim bölgeleri analiz edilirken iç içe geçmiş 
çemberler modeli uygulanır. Bu modele göre planı yapılan stratejik 
alanın etkileşim çevresi, 1.2.3’üncü derece bölgeler tespit edilir. Bunlar 
stratejik alanlara ayrılarak karşılıklı durumları analiz edilir. 
Etkileşim modelinde halkanın içerisinde yer alanların (ilçelerin) bölgesel 
karşılaştırmalı rekabet gücü analizi yapılmalıdır. İlçelerin rekabet edilebilirlikleri 
kapasiteleri üstünleri zayıflıkları potansiyelleri fırsat ve tehditleri 
belirlenerek karşılaştırma temeli oluşturulur.

Ayrıca etkileşim bölgesindeki yönetimlerin iş birliği ve iletişime dayalı 
hizmet ağı tablosu oluşturulur. Etkileşim modelinde çevre analizi çok 
önemli ve gereklidir. Çünkü birden fazla çevre ile çalışılmaktadır. Her birini 
önce kendi içinde, sonra aralarında karşılaştırılmalı analizi yapılmalıdır. Bu 
şekilde parçalardan oluşan çevre bütünleşmiş tek çevreye yani etkileşim 
çevresine dönüşür.

Etkileşim halkaları dediğimiz çalışmada bölge içinde yer alan yönetim 
alanlarının temel halkaları belirlenir. Bunlar: İşbirliği, rekabet, üstünlük, ortaklık, 
çatışma halkaları olmalıdır.

Bu çemberler üzerinde her alanın (ilçenin) öne çıkan yönleri belirlenir 
her alan için matris oluşturulur. Matris tablosunda yüksek-düşük, zayıf – 
güçlü eğrisi yer alır. Böylece ilçelerin grafik içindeki yeri ortaya çıkarılır. 
Etkileşim bölgesinin geleceğine ışık tutacak çalışma, yukarıdaki verilerin 
ışığında yapılacak senaryo analizine dayanır. Senaryo analizi ile karşılaştırılmalı, 
potansiyel güç ve senaryo alternatifleri birlikte tablolaştırılır.

Bütün bu çalışmaların sonucunda etkileşim bölgesi içinde yer alan alan 
yönetimlerinin fonksiyon tablosu oluşturulur. Burada iş birliği, rekabet, yönetim 
ortaklığı, fonksiyon paylaşımı, uzlaşma noktaları açık ve net şekilde 
ortaya çıkarılır. Tespit edilen veriler üzerine planlamaya yönelik amaç, hedef, 
stratejiler oluşturulur ve eyleme dökülür.

Yukarıdaki açıklamalardan sonra alan planlamasında kullanılan etkileşim 
modelini oluşturabiliriz. Bu model, ile plan çalışmaları, başarılı sonuç 
alınmıştır. Etkileşim bölgesi modeli aşağıda grafik hâlinde verilmektedir. 
Grafikteki akış bizi planı yapılan alanın etkileşim modeline götürür.

ETKİLEŞİM BÖLGESİ / ÇEVRESİ ARAŞTIRMASI NASIL YAPILIR?

Etkileşim bölgesi veya çevresi ‘’ etkileşim modeli’’ dediğimiz yönteme göre 
analiz edilir. Analizin adımları kendi içinde birer çalışma alanıdır. Her alan ayrıntılı 
işlenerek veri- bilgi derlenir. Analiz yapılırken modelde öngörülen teknikler 
kullanılır. Etkileşim bölgesi analizi başlı başına bir çalışmadır. Yerel ‘in kapasitesine 
göre ayrı bir çalışma grubu tarafından yürütülür. Ancak çalışma yönetim 
birimleri arasında ilişkiye dayandığından üst yönetimin desteği gerektir.

1. Etkileşim Bölgesi ( çevresi ) Tanım 
Yerel alan merkez kabul edilmek üzere çevresindeki il-ilçeler-yerel yönetim 
(belediyeler) belirlenir 
Bunlar gözlem yoluyla etki ve önemine göre 1,2,3 derecelere ayrılır 
Harita etkileşim bölgesi oluşturulur 
Etkileşim yönetimleri arasında ön rapor hazırlanır (Brifing, sunum gibi çalışmalardan 
yararlanılır) 
Planlama yönetiminde tartışılarak netleşir 
2. Durum Analizi 
Yerel yönetim kendine stratejik plan yaparken kullandığı usullerle etkileşim 
çevresinden veri-bilgi temin eder 
Elde edilen bilgileri, kendi yaptığı planlamanın alan, eksen üzerinde işler 
Durum analizi ile yerel yönetim hem kendi fotoğrafını hem de etkileşim çevre 
yönetimlerin fotoğrafını çeker 
Mevcut durum bilgileri mukayeseli olarak bir araya getirir 
Aynı başlık ( alan, sektör, konu) altında metinleştirir. Tablo, şekiller hazırlanır 
3. Anket 
Etkileşim bölgesi ( çevresi ) başlangıçta üç dereceye ayrılsa da durumu görebilmek 
için her üç halkaya da anket uygulanır. Bölgeye hem genel hazırlanan 
‘’ çevre anketi ‘’ hem de etkileşim bölgesi anketi ‘’ hazırlanır 
Sorular ucu kapalı, kısa, anlaşılır ve yoruma yol açmayacak şekilde hazırlanır 
Çevre yerel yönetim planlamasında yer alan etki temsil yönü yüksek karar 
verici konumda paydaşlar tespit edilerek uygulanır 
Her etkileşim bölgeye aynı konumda paydaşlar tespit edilerek uygulanmalıdır 
Anketler toplanarak, ilçeler bütün haline ( tek anket getirilir. Ölçülür, yorumlanır 
Anket ile ilçeler kendini tanımlamış olur, hangi alanda ileri veya geri, hangi 
alanda gelişme eğilimleri yaşandığı sergilenmiş olur. Yerel yönetim planlamasına 
ışık tutar 
4. Mukayeseli Rekabet Gücü Analizi 
Yerel yönetimin kendisine yaptığı rekabet gücü analizinin mümkünse benzerini, 
zorlanacaksa basitleştirilmiş halini etkileşim çevresine uygular Etkileşim çevresine uyguladığı rekabet gücü çalışmasının aynısını kendine 
uygular. Amaç yerel yönetimler arasında eşit ölçüm yapmaktır 
Rekabet gücü teknik çalışma olduğundan yereli çalışan ekip etkileşimdeki 
yerel yönetimleri de yapar 
Rekabet gücü veri- bilgileri mukayeseli olarak bir araya getirilir 
5. İl, İlçe, Belediye Ölçeği 
Yerel yönetim stratejik plan yapılırken karşılaştığımız temel problemlerden 
biri yerel yönetimlerin ve alanların ‘’ ölçek ‘’ leri olmayışı idi. Şimdi yereli etkileşim 
çevresiyle de karşılaştırılırken aynı eksiklik karşımıza çıkar. O nedenle 
yerel yönetim ve çevresine özgü ölçek kriterlerini plan yönetiminin kendisi 
oluşturmalıdır 
’Ölçek‘’ konuları belirlendikten sonra, çevre yönetimlerle ortak alanlar listelenir 
Her yerel yönetim birim olarak kabul edilerek, ölçek konuları taranır, araştırılır, 
veri- bilgilere dönüştürülür. Veri- bilgilerden ‘’ veri tabanı ‘’ oluşturulur 
Veri- bilgiler eşit ölçüm birimlerine dönüştürülerek tablolaştırılır 
Karşılaştırmalı tablolar oluşturulduktan sonra, yerelin çevresi ile ilgili konumu 
analiz edilir 
Tablo analizinde yerel birimlerin büyüklükleri, öne çıkan yanları, değerleri, 
sektörel mukayeseleri, çekim güçleri, gelecek beklentileri ve benzeri yönleri 
ortaya çıkar. 
Yerel yönetim veri-bilgileri mevcut durum, alanlar ve gelecek tasarımında 
değerlendirir 
Yerel çevresi ile beraber kendini okur, geleceğine dair ipuçları bulur, plan 
kararlarına yansıtır 
6. Bölgesel ( ortak ) Hizmet Ağı 
Etkileşim çevresi adından da anlaşılacağı gibi iç içe geçmiş olan ve yönetimleri 
anlatır. Coğrafyada pek çok yönetim ve hizmetler iç içe geçmiş durumdadır. 
Araştırma ile bu tablo ortaya çıkarılır 
Önce çevresindeki yönetim birimlerinin sundukları hizmetler derlenir karşılaştırılır 
Ortak hizmet, faaliyetleri belirlenir. Ortak hizmet alanı, sunan kurumla tablolaştırılır 
Oluşturulan tabloda hizmet merkezleri, olan coğrafya, ortaklıkların yoğunlukları 
haritada gösterilir 
Yerel yönetim stratejik planlamasında olayı mevcut durum, alanlarında yansıtırken, 
gelecek planlamasında da kararlar almasında uygulanır 
7. Sorun- Çözümler 
Yerel yönetim amacı sorunlarına çözüm yolları bulmak olduğuna göre, çevresindeki 
yerel yönetimlerde aynı amacı güder. Etkileşim çevresindeki yerel 
yönetimlerin sorun-çözümleri tespit edilir

Çevresindeki yerel yönetim ‘’ akil adamlar ‘’ ile arama toplantısı yaparak, 
görüşülerek, anket yaparak mevcut sorun- çözüm tespitlerinden yararlanarak 
sorun- çözüm dosyası oluşturulur. Dosya, yerel yönetim planlamasına 
uygun alanlara ayrılır 
Yukarıdaki işlemlerin zor olması halinde, doğrudan yerel yönetimden ‘’ sorun- 
çözüm ‘’ dosyası istenir 
Çevredeki dosyalar bir araya getirilerek alanlar / sektörler üzerinden ortak 
tablo oluşturulur 
Etkileşim bölgesi içerisinde yer alan birinci ve ikinci halka oluşturan ilçeler 
birbirine benzer ortak sorunları bulunur. Daha doğrusu Sektörlerin benzer 
özellikler göstermelerinden dolayı karşılaşılan sorunlarla birbirine benzer 
Stratejik alan planı çerçevesinde ilçelerin sorunları ve çözüm yolları belirlenirken 
bunlar alan ve alt alan sınıflandırması yapılarak gruplandırılır. Bu 
sayede sorunlar karşılaştırılmakta, benzerli veya farklılıklar ortaya konur 
Etkileşim bölgesinden yapılana arama toplantıları, veri- bilgi-belge taramalarından 
elde edilen sonuçlar toparlanarak sorun çözüm tablosu oluşturulur 
Tabloda sorun tanımı, çözüm yolları ortak dile dönüştürülür 
Ekmeler yapıldıktan sonra oluşan tablo hem yerelin, hem de çevrenin sorun- 
çözüm kapasitesini gösterir 
8. Etkileşim Halkaları 
Etkileşim bölgesi analizi ‘’ etki- etkileşim halkaları üzerinden yapılır’’ 
Etkileşim halkaları, birbirine bağlı, bağımlı iç içe geçmiş alanların ‘’ halka ‘’ 
diliyle ifadesidir 
Etkileşim bölgesinde yer alan yerel yönetimlerde yapılan saha araştırmaları, 
anketler, veri-bilgi taramaları sonucu ortaya çıkarılan somut sonuçlar etkileşimin 
varlığını gösterir 
Yerel Stratejik Gelişim Planının ana çerçevesi ışığında ilçeler, belediyeler taranarak 
ortak sonuçlar üretilmeye çalışılır 
Çalışmanın sonucunda etkileşimlerin oturduğu halkalar oluşturulur 
Sıralanan halkalar ile il- ilçelerin Yerele, Yerelin il- ilçelere bakışı anlaşılır 
Analiz etkileşim halkaları tablosu üretilir 
Etkileşim halkaların iç içe geçmiş, geçişli, bağımlı- bağlı alanlardan oluşur. Bu 
halkalar yerelin kendisi ve çevresiyle bilimsel veriler ışığında, duygusaldan 
uzak yüzleşmesi halidir 
Yerel yönetimler çevresine içerden bakarlar. Her yerelin bakışını anlamak yerine 
halkalar oluşturularak bütünü görmek planlama için daha faydalıdır 
Yerel yönetim, çevresindeki yönetimleri birinci, ikinci, üçüncü derecede halkalara 
ayırarak gerçek etkileşim ( etkileme-etkilenme ) boyutunu görür. Geleceğini 
bunun üzerinden okur 
Yerel yönetim etkileşim halkaları üzerinden birbirlerine açık, net anlaşılır görürler. 
Plan yaparken somut, tutarlı, uygulanabilir kararlar alırlar

Etkileşim halkaları analizinde yer alan alt halkaları önce ayrı ayrı sonra bir araya 
getirilerek analiz edilir. Bu halkalar iki koldan yürütülerek sonuçlandırılır 
Birimci kolda yer alan halkalar yerel yönetimlerin mevcut durumunu gösterir. 
Bunlar 
1. Varlıklar, değerler 
2. Yönetim-hizmet ağı 
3. Alanlar-sektörler 
4. Sorun-çözümler 
5. Kentsel birikim 
İkinci kolda yer alan halkalar mevcut durumdan hareketle eğilimleri gösterir. Bunlar 
1. Üstünlük 
2. İşbirliği 
3. Rekabet 
4. Paylaşım 
5. Çatışma 
• Etkileşim bölgesi halkalar analizi ile elde edilen veriler sayısal haritaya işlenerek 
tablo bütün halinde görülür. Planlamanın kullanımına açılır 
9. Gelişme Eğilimleri 
Gelişme eğilimleri bize neler yaşanıyor? Sorusuna cevap verir. İlerde olacaklar 
şimdiden ipuçları verirler 
Gelişme eğilimleri mevcut durum ve eğilim halkaları okumasından çıkarılır. Ancak 
etkileşim çevre toplantılarında ilgili akil adamlara sorularak da tespite çalışılır 
10.Senaryo Analizi 
Senaryo analizi bir sonuç çalışmasıdır. Mevcut durum ortaya konduktan, 
gelişme eğilimleri (halkalarla) tespite çalışıldıktan sonra bunların üzerine ne 
olacağını söyleyen senaryo yazılır 
Senaryonun yerel ölçeklerin de nasıl gerçekleşeceğini gösteren stratejiler yazılır. 
Stratejilerin halkaların ışığında çözümden hareketle çıkarılmalıdır 
11.Etkileşim Modeli 
Yukardaki çalışmaların bütünü etkileşim modelini oluşturur 
Etkileşim modeli, etkileşim çevresini analiz etmeye yarayan model çalışmasıdır. 
Yerel yönetimlerin gerçeklerinden hareketle üretilmiştir. Uygulamalar ile 
geçerliliği görülmüştür 
Stratejik plan çalışmaları sırasında “etkileşim veri tabanı” oluşturulur. Plan uygulama 
sürecinde veri bilgileri güncellenir 
Etkileşim modeli ile çevre ile ilişkiler, etkileşimler canlı ve dinamik tutulur