İç Çevre

4.1.21.1. İç Çevre

Yerel idarenin en fazla değerlendireceği alan iç çevresi olmaktadır. İç 
çevre analizi kurum içi analiz şeklinde yapılmaktadır. İç çevrede yer alan 
faktörler şöyle sıralayabiliriz.

Mali durum 
İnsan kaynakları yapısı 
Yönetim ve organizasyon yapısı 
Bürokratik yapı 
önetim kültürü 
Kurumsal yönetişim 
Hizmetler 
Varlıklar 
Birikimler 
Sistem 
Süreçler

Stratejik plan esnek bir yapıya dayandırılmak, eğilim ve gelişmelerin 
seyrine göre revize edilmek durumunda olduğundan risklerin ve belirsizliklerin 
özellikle tespit edilmesi gerekebilir.

Çevreyi tanımak için gücünü ve etkisini görmeye çalışmalıyız. Çevrenin 
duyarlılığı iyi ölçülmelidir. Çevredeki gelişme ve değişmelerin yerel yönetime 
etkileri, katkıları rakamlara dökülerek ifade edilmelidir. Mevcut durum 
analizinde kullanılan yöntemler çevre analizi için de kullanılır.

Planlama analizleri arasında en çok kullanılan SWOT analizi mevcut 
durumdan hareketle gelecek beklentilerini ortaya koyarken yetersiz kalır. 
Çevrede ne olup bittiğini ortaya koyamaz. Başka ifadeyle SWOT’un nüfuz 
edemediği (açıklayamadığı) yanları kalır. Eksiği veya açığı tamamlamak 
için Çevre Analizi yapılır. Yerel yönetimler çevredeki belirsizlikleri arayarak 
önünü görmeye yardımcı olacak çevre analiz yöntemini kullanırlar. 
Çevreyi iç içe geçmiş, kesişmiş halkalar gibi görürsek hem daha iyi kavrarız 
hem de analiz yapmamız kolaylaşır. Çevre halkalarını yereli eksene 
alarak analiz etmeliyiz.

Her stratejik alan kendisini merkeze koyarak çevre analizi yapar. Her 
stratejik alanın çevresi vardır.

Çevre analizi yaparken ona dört yönden bakmalıyız. 
1. Coğrafi çevre 
2. Yönetim çevresi 
3. İnsan çevresi 
4. Varlık çevresi

Ayrımını yaptığımız çevrelerin analiz edilmesi için bilinmesi, tanınması 
dolayısı ile işlenmesi gerekir. Çevrede taranarak, inceleme-araştırma yapılarak 
veri-bilgiler üretilir. Elde edilenler analiz edilerek planlamada kullanılır. 
Yukarıdaki çevrelere yakından bakalım.

1. Coğrafi Çevre 
Plan yaparken yereli en çok etkileyen, etkilenen çevre coğrafi çevredir. 
Coğrafi çevreye mekân çevresi de denmektedir. Mekânsal çevre, yerel merkezde 
olmak üzere iç içe geçmiş çemberler gibidir. Çemberin halkalarını 
suya düşen cismin çıkardığı halkalara da benzetebiliriz. Halkalar uzaklaştıkça 
ve genişledikçe etkisi azalır. Yerel yönetimler için de öyledir. 
Çevre yayıldıkça yerelle ilişkiler ağı, zayıflar etkilenme azalır. Coğrafi 
çevreyi analiz ederken etki ve etkilenme yönünden bakmak doğru olur. 
Coğrafi çevrelere çevre halkaları demekteyiz. 
Coğrafi çevre, yerelin kent merkezinden dışarıya doğru yerleşim birimleri 
veya mülki idare sınırlarını kapsayan yönetim birimleri üzerinden tanımlanır. 
Merkezden çevreye doğru baktığımızda halkalar.

  • Yerel çevresi
  • İlçe çevresi
  • Etkileşim çevresi
  • İl çevresi
  • Bölge
  • Ülke

Olarak yer alır. Her çevre çemberi ayrı ayrı analiz edilir. Yerelin mevcut 
hâli ve gelecekteki konumunda yerleri incelenir, tespitler yapılır. 
Çevre halkaları stratejik plan yapan yerele göre değişeceğinden çevre 
analizi de buna göre ayrıştırılır. Yandaki tabloda yerel yönetim ile onu oluşturan 
çevre halkaları ve bunlar üzerine yapılan analiz usulleri tablo hâlinde 
verilmektedir.

Çevre analizi yapılırken beşeri coğrafya yöntem ve tekniklerinden yararlanılır.

2. Yönetim Çevresi

Yerel yönetim, kurumsal yönden hizmet sunan bir yönetsel yapıya sahiptir. 
Yerel yönetim kurumundan çevreye kurumsal pencereden baktığımızda 
karşımıza aşağıdaki kurumsal ağlar çıkar.

  • Kurumun yönetim, organizasyon yapısı
  • Kurumun hizmet ve fonksiyonları
  • Kurumun plan, program projeleri
  • Kurumun mali yapısı, kaynakları
  • Kurumun iş – hizmet süreçleri

Başta yerel yönetimin iç kurumları görev, yetki, sorumluluk ve fonksiyon 
yönünden analize tabi tutulur. Önceki bölümlerde işlenen kurumsal 
analiz yöntemiyle analiz edilir.

Çevre içinde kurumları değerlendirmek, kurumsal ilişkiler ağı olarak 
bakmak demektir. Yerel yönetim çevresinde, sırayla kamu kurumları, odameslek, 
STK, bağımsız kurum-kuruluşlar gibi yönetim faaliyeti sergileyen 
organizasyonlar yer alır.

Bunlar; yetki, etki, iş birliği, koordinasyon yönlerinden analiz edilmelidir. 
Mesela bir kurum uzakta olup etkisi fazla olabilir. Kurum aynı konuda 
çalıştığından sıkı iş birliği gerekebilir. Benzer strateji uygulayan kurumlar 
bulunabilir. Her birine ayrı bakmak ve çözümlemek gerekir. 
Burada bir uyarı yapalım. Yerel yönetim kendine merkez olarak çevresini 
belirlemelidir. Böyle olunca belediye, ilçe, il, büyükşehir coğrafi çevreleri 
farklı olabilir. Planlamada buna dikkat edilmelidir.

3. İnsan Çevresi

İnsan çevresi insani yararlanım veya kullanımların olduğu çevreye denir. 
Burada yapılaşmış bir durum karşımıza çıkar. Her planda kullanılan çevre 
katmanları burada analiz edilir.

İnsan çevresi; insan, toplum yararlanmaları üzerine kurulan yapı, sektör ve 
alan üzerinden oluşur. Bu çevre yerelden yerele farklılık gösterir. Sınıflandırma 
benzer olsa da veri-bilgiler kendi özelliklerine göre analiz edilmelidir.

Çevreyi çembere izafeten hayatımızda günlük yararlandığımız simite 
benzetebiliriz. SİMİT kelimesinin harfleri bize çevreyi hatırlatır. SİMİT kelimesi 
planlamada genel geçer terimlerin türkçeleşmiş hâlidir. Sırayla. 
Siyasi (politik) çevre 
İktisadı (ekonomik) çevre 
Muhit (coğrafi) çevre 
İçtimai (sosyal) çevre 
Teknik (Bilim-Teknoloji) çevre 
Bu yüzden analizin adına SİMİT analizi demekteyiz. Her çevre katmanı 
kapsamında yerelde var olan konuları ayrı ayrı ele alınır, incelenir, işlenir.

4. Varlık Çevresi

Varlık çevresi, yerel yönetimin kendi içinde,, etkileşim bölgesinde, il çevresinde 
ve bölgedeki varlıkların mukayeseli analiz edilmesinde etkilidir. Mesela, 
yakın çevrede bir varlık üzerine işletme varken, yenisini açmak rekabet 
koşulları açısından riskli ise girişilmemelidir.

Genellikle yerel yönetimler varlıkları üzerinden rekabet etmeye çalışırlar, 
iş birliğine yanaşmazlar. Her yerel yönetim kendisinin ötekinden daha çok 
kalkınmasını ister. Bu yüzden varlıklarını önemser. Varlıkların analizi de o 
derecede önem kazanır.

Her ne kadar yerel yönetimler dış kaynak ve varlıklarla da kalkınmak 
isterlerse de eşit şansa sahip olmazlar. Varlıkların araştırılması ve analiz 
edilmesi de teknik uzmanlık çalışmasıdır. Yerelin yer altı, yer üstü varlıkları 
incelenmelidir. İlerde çıkacak potansiyel varlıklar da hesaba katılmalıdır. 
Varlığı yerelin biriktirdiği kıymetler, değerler, maddi unsurlar, kendine 
kalkınmada temel olacak unsurlar şeklinde anlamalıyız. Her yönetimin varlıkları 
yönünden farklı olduğunu bilmeliyiz.

Çevre analizlerinde genellikle coğrafi çevre, insan çevresi halkaları işlenmektedir. 
Yerel yönetim analizinde hepsinin işlenmesi yereli bütün 
yönleriyle ortaya çıkarır.

ÇEVRE (HALKALARI) NASIL ANALİZ EDİLİR?

1.Yerel Çevresi 
Yerel alan stratejik alanlardan bakılarak analiz edilir. Yakın çevre ile 
mukayese edilecek veriler derlenir. Genellikle TÜİK verileri kullanılır. 
Yeterli olmasına yerele özgü veriler üretilir. Var olan çevre araştırmalarından 
yararlanılır. 
2.İlçe Çevresi 
İl kendine iç çevre, ilçelere etkileşim ve dış çevre sayılır. İller coğrafi 
konum olarak tam çevre oluşturmazlar. İl-ilçeleri kapsayan doğal 
çevreyi inceleme daha uygun olur. Bölge, havza çevresi gibi. İl-ilçeler 
geliştikçe çevresi de gelişmektedir. 
3.Etkileşim Çevresi 
İlçe veya il yereline göre etkileşim çevresi değişir. Yereli doğrudan 
etkileyen, yerelin doğrudan etkilendiği çok yönlü iletişim-ilişki çevreye 
etkileşim çevresi demekteyiz. Etkileme-etkilenme alanları tespit 
edilerek bunlar üzerinden analiz yapılır. Etkileşim çevre analizi tekniği 
kullanılır. Önemli olan yerelin tek başına değil karşılıklı rekabet ve işbirliği 
ekseninde dengeli kalkınmasıdır. 
4.İl Çevresi 
İl, planlamada çerçeve coğrafi birimdir. İlin, bölgedeki konumu, 
planlamayı etkiler. Doğal çevre, yerleşim çevresi, kıyılar ilin planlanmasında 
yer alırlar. Ana kentin il coğrafyasının merkezinde oluşu, 
planlamada temel faktördür. İlin merkez oluşu hem coğrafyayı, hemde 
yerleşimleri planlamada ana unsurdur. 
5.Bölge 
Bölge doğal çevre olabileceği gibi, illerin topluluğu da olabilir. Genellik 
bölge içinde alt çevreler tanımlanır. İl-ilçenin coğrafi konumu, 
ulaşım ağları üzerinde oluşu bölgedeki yerini belirler. Bölge analiz 
edilirken çok yönlü bakılmalıdır. Nüfus yoğunluğu, coğrafi yapı, yerleşimler, 
ulaşım ağları bölgenin temel özellikleridir. 
6.Ülke 
Ülke, il, büyükşehir gibi yönetim birimlerine daha, yakın çevre 
iken, ilçelere uzaktır. Ülkenin içinde yer yönetimlerin konumu coğrafi 
durumla yakından ilgilidir. Kıyılar, sınır veya içi bölgeler farklıdır. Yerelin 
mezatesi önemli merkez ve hizmetlere konumunu etkiler. Burada 
yerel yönetimin ülke içindeki konumuna bakılır.