Yerel Alanları Tarama (sorun tarama)

3.1.8.YEREL ALANLARI TARAMA

Yerel yönetimin stratejik planı hizmet alanı dediğimiz yerel alanın üzerine 
oturur. Öyle olunca yerel alanın taranması gerekir. Yerel alan taraması, 
plan için ihtiyaç duyulan veri-bilgilerin yerelden (sahadan) elde edilmesi, 
üretilmesi işlemidir. Bu işlemler yapılırken yerelde gezi-inceleme-araştırma- 
soruşturma-gözlem-tespit çalışmaları yapılır.

Yerel alandan elde edilecek veri-bilgiler için önceden planlama veya 
hazırlık yapmalıyız. Yerel alandaki yerleşimler farklı olduğuna göre her biri 
için ayrı çalışma yapmalıyız. Mesela köyün verileri ile belediye verileri ayrı 
olmalıdır. Böyle bir tarama için önce yerel alan envanterini bilmek gerekir. 
Daha açık söylersek veriler yerel yönetim birimleri üzerinden toplanmalıdır. 
Her yerel yönetimin verileri de farklıdır.

 
Yerel yönetim birimlerinden veriler derlenir veya taranırken bazı yöntemler 
geliştirmeliyiz. Bunlar.

  • Anketler
  • Kamuoyu yoklaması
  • Görüşmeler
  • Yerel toplantılar
  • Yerel sorun-çözüm tartışmaları
  • Yerel gelecek amaçlı hizmet yatırım istekleri
  • Örnek olay incelemeleri
  • Hizmet ve yatırım incelemeleri
  • Gelişim modellerini inceleme

Her yerel yönetimin alanındaki gerçeklere uygun saha inceleme araştırma 
yöntemleri belirlenir. Yerel birimler gezilerek, yerinde incelenerek 
veriler derlenir. 
Saha araştırmaları ekip tarafından yapılmalı, çalışmalar yazılı görsel kayıtlara 
alınmalıdır. Yerele ait bilgi-belgeler kurumlarda ise ilgili kurumlardan 
temin edilmelidir. Yerel alan taramaları planlı yapılmalı, üretilen veribilgiler 
plan yapımında kullanılmalıdır. 
Yerel yönetim birimlerinden derlenecek veriler, veri temin yolları kullanılarak 
veri tabanından elde edilmelidir. Veriler çok boyutlu toplanmalıdır.

  • Kurumsal veriler
  • Bireye dayalı veriler
  • Coğrafyaya dayalı veriler
  • Sektöre (alana) dayalı veriler

Yerele özel veriler yerelde hangi verilere ne kadar ihtiyaç duyulacağının 
tespiti, plan yapıcısı tarafından belirlenir. Uygulamada önce istenen verilerin listesi çıkarılır. Bunlar için form ve tablolar hazırlamak ilgili yerel yönetimden

ve oradaki kurumlarından istenir. 
Yerel yönetim birimleri kademelenmesi plan yapan yönetimin kapsamına 
göre değişir. En üst seviyeden bakıldığında yönetim kademelenmesi 
şöyle görülmektedir. 
Köy (oba, mezra, mahalle, kom) 
Mahalle (kümeler) 
Belde 
İlçe Belediyesi (mücavir alan, sahil, yayla) 
İlçe geneli 
Kent (İl BŞB) 
İl geneli

Ülkemizde yerel alana yerleşim birimleri olarak baktığımızda bir standart 
yakalanamaz. Her coğrafyaya göre yerleşim şekilleri görülür. Bu nedenle 
resmi yerleşim kademelerini esas almalıyız.

Yerel yönetimde plan yapılırken yönetim sınırları kapsamında sahadan, 
var olan yönetim birimlerinden veri derleme-tarama yoluna gidilir.

3.1.8.1.Köy

Büyükşehir olan yerel alanda köyler “varlık” olarak varken hukuken mahalle 
konumundadır. Ancak geleneksel köy yapısı ve özelliklerini korumaktadır. 
Büyükşehir olmayan il-ilçelerde köy statüsü devam etmektedir. Kırsal 
kesimdeki yerleşimleri olan köy, mahalle, mezra, kom, öbek, site, çiflik vb. 
gibi isimlerle anılan yerleşim birimlerinde taramalar ve görüşmeler yapılır, 
anket düzenlenir. Veri-bilgiler derlenir. Bu alanlarda anket yapılacaksa “örneklem” 
yoluyla durum tespiti ve eğilim yoklanır.

3.1.8.2.Mahalle

Mahalle kentin parçası olan yerleşim birimleri olduğu kadar, resmen 
mahalle konumunda olup kentten ayrı yerleşim birimleride bulunabilir. 
Kentle bütünleşmiş mahallelere “kent” olarak bakılır. Kent dışı mahallelerde 
köye benzer yerel taramalar yapılır

3.1.8.3.Belde

Kırsal kesimde köy yerleşimlerinden büyük belde yerleşimleri yer alır. 
Beldeler belediye statüsünde yerel yönetim birimidir. Belde yerleşimleri 
mahallelere ayrılır. Durumları köylerden farklı taramaları gerektirir. 
Belde taramaları önceden hazırlanan “tarama planına” göre yapılır. Belde 
(belediye) yönetimi, imar-yerleşim durumu, yerel kalkınma, projeler hizmet 
ve yatırımlar, bakımından ayrıntılı sorgulanır.

3.1.8.4.İlçe Belediyesi

İlçe belediyeleri ikili bir yapıya dönüşmüştür. Büyükşehir içinde yer alan 
ilçe belediyeleri ilçe coğrafyasını kapsar. Diğer illerde ilçe belediyeleri, ilçe 
içinde dar alanda sınırlara sahiptir. Ayrıca ilçelerin bitişiğinde veya yaylak, 
sahil gibi kesimlerde mücavir alanları oluşur. Konumları itibarıyla hem imar 
sahası hem de yerleşim dışı sahayı kapsarlar.

İlçe sınırlarında yaşayan toplum, ilçe belediyesini temsil eder. Yerel alan 
taramaları belediye sınırları içinde yapılır. Burada da tarama öncesi “tarama 
planı” yapılmalı, hedeflenen çalışmalar ekipler eliyle yürütülmelidir.

3.1.8.5.İlçe Geneli

İlçe üzerinde belediye sınırları ve konumu ne olursa olsun ondan ayrı 
“ilçe yönetimi” bulunur. İlçeler yönetim merkezi ilçe coğrafyasıyla bütün 
oluşturur. Planlama da bu konuma göre yapılır. 
İlçe üzerine yapılan planlamada, yerel alan taraması, kent merkezi, belde, 
köyler üzerinden ayrı ayrı yapılır. Ancak ilçe genelini kapsayan yerel 
alan taraması ayrıca yapılır. Burada amaç ilçe bütünlüğünü görmek ve alanı 
bütün planlamaktır. Öteki yerel alan taramalarında olduğu gibi planlama 
yaparak tarama gerçekleştirilir.

3.1.8.6.Kent Merkezi

Kent ister ilçe, ister il, ister büyükşehir merkezi olsun kendi başına bütünlüğü 
olan yerleşimlerdir. Hem merkezi yönetim hem yerel yönetim 
merkezleri kentlerde konuşlanır. Kentler konumları itibarıyla kent dışı alandan 
ayrılır. Kendine mahsus tarama usulleri ile taranmalıdır. 
Kent; toplumsal yapı, alan, sektör, üretim, iş, hizmet, yatırım, proje faaliyet 
mevcut durum yönderinden incelenmelidir.

Kentsel tarama ve incelemeler ülkemizde henüz yeni yapılan çalışmalardır. 
Kentler bağımsız yönetim birimi oluşturmazlar. Kamu, yerel yönetim 
kentlere hizmet sunar. Şimdiye kadar yürütülen çalışmalar kurumsal çerçevede 
yürütülmüştür.

Kentsel bütüne bakarak, bütün yönetim aktörlerini içine alarak ortak 
organizasyonla kenti planlamak zor ama zorunludur. Yerel taramalarda her 
kente özgü ‘’tarama planı‘’ yapılmalı ve uygulanmalıdır. 
Gelişmiş ülkelerde kente bütün bakılarak kentsel konular, kentsel görev 
ve sorumluluklar tayin edilmektedir. Rehber olması açısından ‘’Kentsel tarama 
rehberi‘’ vermekteyiz.