İncelemeler- Araştırma Yapma

3.1.9.İNCELEME-ARAŞTIRMA YAPMAK

Yerel yönetim alanında yapılan taramalar, toplantılar, raporlamalar. Derlenen 
veri bilgiler plan için yetmez. Bu çalışmaların yanında ihtiyaç duyulan 
konularda uzman kişi veya kuruluşlara inceleme-araştırma yaptırılır. 
Plan yöneticisi, uzmanlar veya çalışma grupları, veri-bilgi üretirken eksik, 
yetersiz kaldığı konularda ayrıntılı inceleme-araştırma ister. Plan yöneticimi 
bunların listesini hazırlar. Nerede kime nasıl yaptırılacağını planlar. 
İnceleme-araştırmalar bir konuda ayrıntılı bilgi-belge-doküman üretme 
işidir. Veriler rapor şeklinde hazırlanır. Plancılar kendilerine gelen raporları 
yeniden inceleyerek, kaynak göstererek metinleri kullanır. 
Hatırlatalım. Yerel üzerine belli konularda inceleme-araştırma yapmak 
zordur. Çünkü yerel esas alınarak veri üretilmemektedir. 
Bu çalışmalarda yeni bilgiler üretmek kolay olmaz. O nedenle genel, 
afaki, yereli tanımlamayan bilgilere itibar etmemek gerekir. (Mesela yerelde 
tavukçuluk üzerine bir araştırmada dünya, ülke, bölge bilgilerini içeren 
veriler işe yaramaz.)

Stratejik plan hazırlıklarında inceleme-araştırmalar vazgeçilmez verilerdir. 
Bunları baştan alanlara ayırmak işimizi kolaylaştırır.

3.1.9.1.Stratejik Alan (Sektör) Araştırmaları

Plan yapılırken her alanı işleyen bir çalışma grubu bulunsa da bunların 
çalışmaları yeterli gelmez. O zaman alana ait ayrıntılı veri-bilgileri derleyen 
inceleme-araştırmalar bilenlere yaptırılır. Alan veya sektör raporları çok çeşitli 
üretilebilir. Bunlar çalışma grubu alan raporunda bir araya getirilir, toplanır.

3.1.9.2.Sorun Alanları

Yerel yönetim planları özünde sorunları çözmek, yereli geleceğe taşımak 
için yapılır. Ondan dolayı planın kalkış noktası, sorunları derleme, 
tartışma, çözüm yolları bulma adımları ile başlar. Çeşitli gruplar ile arama 
toplantıları yaparak sorun çözüm tespit edilse de yeterli olmayabilir. Yapılanların 
dışında önem arz eden, çıkmaza dönüşen sorunlar için incelemearaştırma 
yaptırılır.

3.1.9.3.Yaşam Kalitesi

Dünyada olduğu gibi ülkemizde de gelişmenin ölçülebilir boyutu olarak 
en önde yaşam kalitesi gelmektedir. Yerel yönetimler yaptıkları stratejik 
planlar yaşam kalitesini geliştirmeyi amaçlar. Bu nedenle yerelin yaşam 
kalitesi araştırması mutlaka yapılmalıdır. Aksi hâlde plan yarım kalır. Yaşam 
kalitesi araştırma-geliştirme çalışması zor bir iştir. Konu uzmanlardan ekip 
oluşturularak yapılmalıdır. Oradaki tespitler ve öneriler plana yansımalıdır.

3.1.9.4. Kaynak Potansiyel Araştırması

Stratejik plan gelecekte olanı bitenleri öngörerek yapılan çalışma olduğuna 
göre, ihtiyaç duyulan kaynak ve potansiyellerde baştan öngörülmelidir. 
Kaynak-potansiyeller iki yolla tespite çalışılır.

Önce var olan kaynaklar tespit edilir. Bunlar mevcut kaynaklar, varlıklar, 
bütçe kaynakları-, finansmanlar, yerel gelirler şeklinde ayırarak araştırmalıyız. 
Böyle yaparsak somut olanların hepsini tespit ederiz. 
Sonra yerelin henüz kullanılmayan, ilerde karşımıza çıkacak olan yeni 
kaynak-potansiyellerini de araştırmalıyız. Hepsi bir araya geldiğinde yerelin 
kaynak ve potansiyelleri araştırılmış olur.

3.1.9.5.Ürün Araştırması

Devlet Planlama Teşkilatı, kurumlarda ürünü “hizmet” olarak kabul etmektedir. 
(DPT, 2006: 17) Yerel yönetimler açısından bakıldığında ürünün 
hizmetten farklı olduğu görülür. Stratejik plan, kaynak kullandığından 
dolayı gerçek ürünle de ilgilenir. Yerel yönetimlerde hizmetler ve üretilen 
ürünler olmak üzere iki ürün karşımıza çıkar. Stratejik plan yapılırken her 
ikisini de hesaba katarız. 
Hizmet. Yerel yönetim tarafından üretilen işe, işlemlere, maddi olmayan 
varlıklara denir. Hizmet ihtiyaçlardan doğar. Hizmetin alıcıları vardır. 
Üretilen hizmet iki yönlü ölçülerek değerlendirilir: performans analizi, vatandaş 
memnuniyeti analizi. Bu göstergeler plan yapımına yol gösterir.

Hizmetin üretilmesini ve şekillenmesini mevzuat, talepler, ihtiyaçlar, tercihler, 
birikimler belirler. Yerel yönetimler plan yaparken hizmetlere öncelik 
verir, yer ve zamanını ayarlar. Hizmetleri maliyetlendirir ve değerlendirir. 
Mevzuatın mecburi kıldığı hizmeti yapmaktan (planlamaktan) kaçınamaz. 
Ancak sunum şeklini ve yöntemini değiştirir. (Mesela kriz döneminde 
ekmek sunumundan vazgeçemez.)

Ürün. Yerel alanda katma değer yaratan, iş ve istihdam oluşturan, elle 
tutulan her türlü ham, yarı mamul, mamul ve çıktılar olarak tanımlanır. 
Ürünlerin yereli geliştiren, tanıtan ve katma değer yaratan yönü vardır. Yönetim 
planlamasında ürünler, strateji belirlemede motor, katalizör görevi yaparlar. 
Ürünlerin yerel yönetim açısından beş yönü vardır.

1. Marka ürünler 
2. Katma değeri yüksek ürünler 
3. Geliştirilen ürünler 
4. Terk edilen ürünler 
5. Yerele özgü ürünler

Yerel yönetim stratejik planlama yaparken tıpkı hizmetlerde olduğu gibi 
ürünleri de önceliklendirir, derecelendirir, gruplandırır, ilişkilendirir, sektörlere 
göre ayrıştırır. Her ürün üzerinde ayrı çalışarak analiz yapar. Ürünler, 
strateji belirlemede kullanır.

Stratejik plan tercihler ve bilinçli seçimler planlaması olduğuna göre ancak 
kendini ürünler üzerinde gösterir. 
Yerel yönetimin ürün değerlendirmesini, gelişim yönünden yapar. Yerel 
ekonominin temeli olan ürünler planlanmadığı sürece yerele katkısı olmaz. 
Bazen tersi de olur.

Yerel yönetimlerde; hizmet, ürün, mal, yatırım gibi isimlendirilen faaliyetler 
hem stratejik planın yapımını şekillendirir hem de planın çıktısı 
olurlar. Geri döner planı beslerler. Neticede ürün döngüsü planın gücünü 
oluşturur.

3.1.9.6.Rekabet Gücü Araştırması

Genelde, rekabet gücü analizinde yurt içi ve yurt dışındaki benzer yerlerin 
karşılaştırması yapılarak sonuca gidilir. Yerel idarelerde ise, hem yurt 
dışındaki hem de bölgeye komşu veya rekabet ortamı içinde bulunan benzer 
yerel idareler kıyaslanır. (Örneğin, turizm potansiyeli yüksek, aynı bölgedeki 
iki ilin veya belediyenin karşılaştırılması gibi.)

  • Rekabet gücü aşağıdaki faydaları sağlar.
  • Yerel yönetim gelişme seyrini ortaya koyar
  • Gelecek dönemlerde olumlu veya olumsuz etkilenecek unsurları ortaya 
    çıkarır
  • Yerel yönetim yaşam standartlarına ilişkin gösterge oluşturur
  • Kıyaslama yoluyla, yerel idare alanı olan (il ve kentlerin) birebir rekabet 
    güçlerini ortaya koyar
  • Yerel yönetim dinamizm düzeyini belirler

Rekabet gücü, yerel idarede amaçların ve hedeflerin belirlenmesine ve 
strateji kararlarının alınmasına destek sağlar. Yöneticilere rasyonel karar almalarında 
katkıda bulunur. Sektörler veya alanlar arasında geri besleme 
sistemi oluşturur. Böylece rekabet ortamında en iyi örnekler benimsene rek kapasite artırımı yoluyla refah sağlanır. 
Rekabet gücü analizi araştırması yerelin (il-ilçe-kent-belediye) gelişme 
kapasitesi ve dinamiklerinin benzerleriyle ölçülerek tedbirler almayı hedefler. 
Rekabet araştırması il-ilçe düzeyinde yapıldığı gibi kentler düzeyinde 
de yapılmaktadır. Amaç, yerele yatırım çekme, girişimci ve beşeri sermayeyi 
getirme, yaşam standardı göstergelerini yükseltme çalışmasıdır. Rekabet 
konularını ölçerek yerelin kapasitesinin artırmayı hedefleriz. 
Rekabet gücü araştırmasını yerel ve merkez olmak üzere boyutlu ele 
almak yararlı olur. 
Kent Rekabet Gücü 
Kentler yerel alanın merkezinde oturur. Çoğunlukla yerel alan ismini alır 
ve öyle tanınır. Dünya ve ülke eğilimleri kentlerin rekabet ettiklerini gösteriyor. 
Öyleyse kentsel rekabet konuları araştırılmalı ve onun üzerinden 
araştırma yapılmalıdır. 
Kentlerdeki belli başlı rekabet konularını şöyle sıralayalım.

  • Coğrafi konum
  • Doğa
  • Tarih
  • Kültür varlıkları
  • Değerler
  • Toprak
  • Alt yapı
  • Organizasyonlar
  • Sermaye
  • İnsan kaynakları sermayesi
  • Güvenlik
  • Kültür
  • İmaj
  • Marka
  • Medya
  • STK
  • Yenilik
  • Girişimci kültür
  • Yerel yönetim kalitesi
  • Teknolojik potansiyel
  • Merkezi hükûmet nezdinde şehrin temsil gücü
  • Endüstriyel alt yapısı
  • Yatırım iklimi
  • Vizyon birliği

Kentlerin analizi yapılırken komşu kentler, bölge kentleri ile benzer kentler 
yan yana getirilir. Aralarında mukayeseler yapılır. Kentin avantajları, dezavantajları 
çıkarılır. Tablolaştırılır. Gelişme farklılıkları ortaya konur. Önerilerde 
bulunulur. Araştırma sonunda “şehir rekabet stratejileri” geliştirilir.

Yerel Alan Rekabet Gücü

İl-ilçe coğrafyası yerel alanı oluşturur. Kentleri içine alan büyük coğrafyanın 
farklı yanlarını ortaya çıkarmak, komşular ve bölge ile mukayese 
etme ve rekabet araştırması yapmaktır. İl-ilçe coğrafyasında kentsel değerler 
yanında, coğrafya, doğal yapı, sektörel alan devreye girer. Yerelin özelliklerine 
göre bu ve benzeri konumlar tespit edilerek araştırılır.

Rekabet gücü araştırmasında temel yaklaşım mukayeseye dayanır. Yerelin 
konularının dünya, Türkiye, bölge, il-ilçe, ile rakamlara dayalı karşılaştırması 
ile tablo ortaya çıkar. Buradan çıkan değerlere göre rekabet gücü 
ve alınacak önlemler ortaya konur.

Rekabet gücü araştırması uzmanlık çalışmasıdır. Yani, uzmanlar tarafından 
hazırlanmalıdır. Ancak planlama ekibinden yeterli, bilgi ve donanıma 
sahip kişiler varsa, içerde de yapılabilir. Genellikle üniversitede konuda 
uzman akademisyenlere yaptırılmaktadır. Yerelde böyle bir imkân varsa 
tercih edilmelidir.

Yerel alan rekabet gücü araştırmasına kentsel konular yanında aşağıdaki 
konular da eklenmelidir.

  • Coğrafi konum
  • Yer altı zenginlikleri
  • Yer üstü zenginlikleri
  • Yerleşimler
  • Doğal varlıklar
  • Kıyılar
  • Sektörler
  • Büyük projeler
  • Tarımsal konum
  • Yerelin varlıkları

3.1.9.7.Kentsel Rant Araştırması

Kentsel rantlar yerel yönetim planlamasında yerini almak zorundadır. 
Yani, planlamada incelenmesi, araştırılması ve analiz edilmesi gereken bir 
konudur. Büyükşehir yönetim anlayışı ile beraber il, ilçe kentsel yönetime 
dönüşüyor. Şimdiye kadar yerel yöntemler (başta belediyeler) kendilerine 
ayrılmış dar bir coğrafyada yoğun hizmet vermeye çalışıyor idi. Yeni düzenleme 
ile kırsal alan tamamen kentsel yönetime, planlamaya, mekânsal 
düzenlemeye açılmıştır. Artık geniş yönetim coğrafyasının her köşesi arsaya 
dönüşebilmekte, kıymet değer çılgınlığı ortaya çıkmaktadır. Birdenbire 
bilinmeyen (ama yönetimlerce bilinen) alanın planlanmasıyla değer uçurumları 
oluşacaktır. Kentsel rant da burada başlamaktadır.

Kentsel rant kavramının oluşumuna bakmak, plan açısından daha yerinde 
olacaktır. 
Baştan hemen belirtelim. Rant kavramına ekonomik veya ideolojik bakmak 
plancının dışındadır. Plancı, ranta kentsel üretim olarak bakar ve vaka, 
varlık olarak değerlendirir. Böyle bakınca üretim zinciri içinde bölüşüm, 
dağıtım yanıyla ilgilenir. Bu bakış açısı kentsel planlamanın katılımcı yöntemle 
yapılmasının bir sonucudur. Çünkü kentte ne üretilse bilinmeli ve 
toplumun ortak paylaşımına sunulmalıdır. 
Kentsel rantı besleyen rant kaynaklarına bakalım.

Kamu Malları

Devlete ait hazine malları, diğer kamu kurum kuruluş malları rantın ana 
kaynakları arasındadır. Bunların toplumun, çıkar gruplarının veya kişilerin 
yararına kullanımı plan kararları ile gerçekleşir.

Ortak Alanlar

Doğal alanlar, ormanlar, meralar, yaylalar, kıyılar, vadiler, boş alanlar 
ortak kullanıma açık alanlardır. Ancak bunlar toplum tarafından değil, 
kurum-kuruluşlarca yönetilir. Her ne kadar ilgili mevzuatları varsa da müdahale 
edilmektedir. Kalkınma veya gelişme adına hem devlet hem yerel 
organlar tarafından düzenleri bozulmaktadır. Yerel yönetim “sürdürülebilir 
gelişme” mantığı ile hareket ederek ortak alanları yönetmek zorundadır.

Tarım Toprakları

Tarım alanları (toprakları) mülkiyeti kime ait olursa olsun kalkınmaya 
feda edilmektedir. Toprak mevzuatı olmasına rağmen, toprak sınıflandırması, 
toprak planlaması yapılamadığından kolayca müdahale edilmekte, 
geri gelmemecesine dönüştürülmektedir. Kentlerde gerek mekânsal planlama, 
gerek stratejik planlama olsun mutlaka tarım alanlarına dair gelecek 
kararları almalıdır. Hukukun ışığında, sürdürülebilir anlayışla, ülkenin bekası 
kavramıyla olaya yaklaşmalı ve planlaması yapılmalıdır.

Kişisel Mülkiyet

Kişisel mülkiyetler mekânsal ve imar düzenlemeleriyle, kullanım kararlarının 
değişmeleriyle ranta dönüşebilir. Kişiler lehine toplum aleyhine gelişme 
olabilir. Kişi ile toplum yararı karşı karşıya geldiğinde toplumsal yarar 
feda edilebilir. Burada öncelikle hukuk, toplum yararı ve gelecek kaygıları 
ile hareket edilmelidir. Planlama üzerinde çalışması gereken bir durumdur.

Sektörel Düzenleme ve Planlamalar

Yerelde sektörel gelişme ve ona bağlı planlamalarda rant üretilir. Kalkınmanın 
somutlaşmış hali sektörel gelişmede gözlenir. Sektörel konuşlanmalar, 
büyümeler dengeleri de bozabilir. Yerelin geleceği olumlu veya 
olumsuz etkilenir. Burada yerelin yaptığı planlama devreye girmeli ve yönlendirici 
olmalıdır.

Sektörel büyümenin bir yönü de mekânsal büyümedir. Mekânların geleceği 
sektörlere feda edilmeden karşılıklı koruma-kullanım dengesi içinde 
planlanmalıdır. 
Kentsel Dönüşüm 
Kentsel dönüşüm dünyanın uyguladığı, başarılı sonuçlar aldığı bir kentsel 
uygulamadır. Uygulama yeri kentlerdir. Kentte canlandırılacak alanları, 
dönüşüm sağlama yöntemidir. Kentsel dönüşümünü, olumlu-olumsuz 
yönleri ile birlikte değerlendirilmelidir.

Kentsel dönüşüm düzenine getirilen temel eleştiriler.

  • Kente insan ve toplum göz ardı edilerek yalnızca fiziksel yaklaşılmaktadır
  • Kentsel dönüşümle doğan rant toplumla paylaşılmamaktadır
  • Kentsel dönüşümde ihtiyaç analizi yapılmamakta, öncelik ve önem 
    sıralaması yapılmamaktadır
  • Toplumla, katılımcı anlayış etrafında planlama yerine yönetimlerin 
    politik kararlarına bırakılmaktadır
  • Kentsel dönüşüm fırsatlarını ilgisiz alanlarda kullanarak kişi veya gruplara 
    rant sağlamaktadır.


Bu temel eleştiriler kentin geleceği üzerine yapılan eleştirilerdir. Planlama 
da geleceği çalıştığına göre, yaptıkları ile örtüşmektedir. Kentsel gelecek 
üzerine her faaliyet yerel planlamanın konusudur.

Kentlerin kendine özgü kentsel dönüşüm alanları vardır. Bunlar Planlama 
aşamasında bilimsel inceleme-araştırma yöntemleriyle tespit edilmeli, 
açıklanmalı, analiz edilmeli, plan için teklifler hazırlanmalıdır.

3.1.9.8.Çevre Araştırması

Çevre araştırması stratejik planı diğerlerinden ayıran ana konudur. Çünkü 
stratejik planlar çevre faktörleri üzerine kurulur. Yereli çevresi ile birlikte 
inceleyerek stratejiler geliştirir.

Çevre araştırması bağımsız bir çalışma olarak yapılmalıdır. Gerekirse bir 
çevre çalışma grubu oluşturulabilir. Yerelin çevresi aynı zamanda planlamada 
dış paydaş grupları kapsamına girer. Nasıl paydaşlar üzerinden veribilgi 
alınıyorsa çevreden de aynı şekilde bilgiler alınır.

Çevre çalışmasına başlamadan önce çevre kendi içinde gruplandırılmalı 
ve tespitler yapılmalıdır. Stratejik planlarda çevre beş başlık altında incelenmektedir:

İç Çevre

Yerel yönetim kurumunun kendisini ifade eder. Bunlar da; 
Yerel yönetim kurumları 
Yerele hitap eden kamu, yerel, STK, gibi kurum-kuruluşlar 
Yerelde varlık gösteren diğer birimler

Etkileşim Çevresi

Yerele bitişik, yerele komşu, onu etkileyen, etkilenen, iletişim içinde 
olan çevre, etkileşim çevresidir. Her yerele göre etkileşim boyutu değişir. 
Etkileşim çevresini yerelde komşus olan yerel yönetimler (il-ilçe, 
belediye) olarak anlamalıyız. Buraların yerelle iş birliği, rekabet, çatışma, 
uyum, paylaşım, birlikte hareket, ortak kullanımlar gibi pek çok 
yönden analiz edilmesi gerekir.

Yerel yönetimin tek başına bir oda gibi, çevresinden kopuk ve bağımsız 
olması düşünülemez. Öyle olunca çevresi ile etkileşimi, olumlu 
olumsuz yönleri irdelenmelidir.

Etkileşim bölgesi analiz çalışması yeni bir konudur. Daha önce işlenmiş 
bir çalışmayı model olarak vermekteyiz.

Dış Çevre

Yerelin etkileşim bölgesini de dışardaki il-ilçe-belediyeyi kapsar. Unutmayalım. 
Yerel istatistikleri il düzeyinde tutulmaktadır. İl değerleri yerel 
için esas alınmalıdır.

Bölge

Yerel yönetimin içindeki bölgeyi kapsar. Tıpkı il gibi istatistikler bölgesel 
de oluşturulmaktadır. Bölge içinde mukayese yereli daha iyi tanımaya 
yardım eder.

Ülke

Ülkemizde yerelin mukayesesinde ve yerini belirlemede dikkate alınacak 
bir çevredir. Ülke düzeyinde yerini ve sırasını görmede ülkesel 
değerlere bakılmalıdır. Mesela, turizmde stratejiler geliştireceksek ülkenin 
değerlerini, bu yerlerle mukayese yapmak gerekir.

3.1.9.9.Yerel Risk Araştırması

İşletmelerde olduğu gibi kurum kuruluşlar da varlığını sürdürürken 
risklerle karşılaşırlar. Riskleri azaltarak varlıklarını sürdürmek isterler. Yerel 
Yönetim kurumlarında da aynı durum gözlenir. Yerel yönetimlerin kurum 
yanında alanı da yönettiğinden hem kurumsal risk hem de alan risklerini 
birlikte yönetir. Bunun için yerel yönetimlerde risk araştırması önemlidir. 
Yerel yönetim alanın riskleri; yönetsel, sosyal, ekonomik, afetler ve yerele 
özgü alanlarda kendini gösterir. Bunları önceden görülüp araştırılması, 
risk analizlerinin yapılması, ortaya çıkan tabloya göre gelecek kararların 
alınması gerekir. Stratejik planlamada risk araştırması ve analizi yapılmaz 
ise plan eksik kalır. Çünkü planın bir yüzü de geleceği şimdiden görmek ve 
ona göre hazırlanmaktır.

Yönetsel Riskler

Yönetim alanında kurumlar arasında riskler oluşabilir. Bunlar, iş birliği ve 
koordinasyon eksikliği, kurumsal çatışma, yetki alanında karmaşa, hizmet 
ve yatırımlarda ilgisizlik şeklinde ortaya çıkabilir. Yerel üst yönetim liderlik, 
sevk-idare , iş birliği ve koordinasyon yöntemlerini kullanarak riskleri 
azaltır. Kurumların risk oluşturma kapasiteleri incelenerek durum tespiti 
yapılır.

Sosyal Riskler

Yönetim alanındaki toplumun güvenlik başta olmak üzere toplumsal 
uyumsuzluk, çıkarlarda çatışma, siyasal ve sosyal içerikli karmaşalar yaşanabilir. 
Yerel yönetim toplumunun geçmişinin incelemesi üzerine gelecekte 
olabilecek durumlar ortaya çıkarılır ve analiz edilerek raporlanır.

Ekonomik Riskler

Yerel yönetim alanında reel ekonomi, kent ekonomisi, sektör ekonomileri 
gibi isimlerle adlandırabileceğimiz alanda krizler çıkabilir. Kriz durumu 
dünya, ülke veya genel ekonomiden kaynaklanabileceği gibi yerel şartlardan 
da ortaya çıkabilir.

Yerel yönetimler muhtemel kriz konularını önceden inceleyerek gerekli 
önlemleri almak için hazırlık yaparlar. (Mesela fırıncıların unlu mamul çıkaramamaları 
durumunda temel görev belediyelere düşmektedir.)

Afetler

Ülkemiz baştan sona afet coğrafyası olarak görülmektedir. Mevzuatımızda 
da yerel yönetimlerin afetlere karşı hazırlıklı olmaları, afet yönetim 
planı yapmaları istenmektedir. Yerel yönetimin büyüklüğü ne olursa olsun 
afet yönetim planını mutlaka yapmalıdır. Bunun için veri bilgi derlemesi, 
araştırmalar yapması gerekir. Stratejik plan içinde, afet yönetim planında 
güncellenen verileri kullanılır.

Yerel Riskler

Yerel yönetim alanında yerele özgü riskler yaşanmış olabilir. İlerde de 
yaşanması muhtemel olabilir. Bu durumlar için yerel riskler tespit edilmeli, 
üzerinde inceleme ve araştırmalar yapılmalıdır.