Yerel Alan Analizi

4.1.18. YEREL ALAN ANALIZI

Sahada var olanları görmek ve tespit etmek amacı ile yerel alan taraması 
yapılır. Her ne kadar yerel alan bilgileri yerel yönetimlerde, kurumkuruluşlarda 
varsa da, yeterli görülmemelidir. Kurumsal plan yapılmayıp 
gerçekten stratejik plan yapılacak yerel alan taranmalı ve bilgiler analiz edilmelidir. 
Yerelde varlıkların yeniden tespiti, görüş ve öneriler alınması, gelecek 
odaklı eğilimler, beklentilerin yoklanması saha çalışması ile elde edilir. 
Yerel bilgiler tarandıktan sonra veri tabanına atılır. Aynı veri-bilgilerin 
karşılığı varsa güncellenmiş olur. Yeni bilgilerse ilave üretilmiş sayılır. Veribilgiler 
günceli yansıtır, planın güncelliği, güvenilirliği artar. 
Yerel alanda, yönetim kademeleri vardır. Her birinin veri-bilgileri farklıdır. 
Gelecek açısında da plandan beklentileri farklı olması doğaldır. Öyle 
olunca her yerel basamaktan ne elde edilecekse, onu almaya yönelik yöntemler 
geliştirilmelidir.

Saha araştırmaları önceden eğitim almış ekipler eliyle yapılmalıdır. Derlenen 
veriler bilişim programları üzerinden analiz edilmelidir. Analiz sırasında 
tablo, şekil, metin çözümlemeleri yapılmalı, her yerel yerleşim için 
ayrı rapor tutulmalıdır. Hepsi bir araya getirilerek ortak rapora dönüştürülmelidir. 
Yerel alan analizinde karşımıza çıkan birinci temel sorun belirsizlik durumudur. 
Yerelde ortak değerlendirme ölçüleri olmadığı gibi hangi konuya 
el atılırsa belirsiz durumla karşılaşırız. Yine de bu belirsiz durumlar 
yerelde taranacak veri-bilgilerle aşılmaya çalışılır.

Yerel alanda karşımıza çıkan ikinci temel konu yerleşim düzenidir. Bu 
nedenle ayrıntılı olarak veri-bilgi toplanmalı, değerlendirilmelidir. 
Yerleşim düzeni planda yer alan gelecek çalışmasıdır. Yerel yönetimler 
gerek mekânsal planlarında, gerekse stratejik planda mekânsal gelişmeyi 
hedef alırlar, işlerler. O nedenle yerleşim düzeninin mevcut durumunu ortaya 
koymak yerinde olur.

Yerleşim düzenini, yerel yönetimin hizmet alanındaki birimler olarak 
ayırmak gerekir. Bunlar, İl, İlçe, Kent, Belde, Köy-mahalle, İkincil yerleşim 
yerleri gibi ayrıma tabi tutularak incelenir.

Yerelde üçüncü önemli konu ise ölçek sorunudur. Ülkemizde temel 
istatistik birimi olan illerde dahi yeterince ortak, veri-bilgi tabanı oluşmamıştır. 
İllerde dönemsel olarak yayınlanan “Sosyo-ekonomik gelişmişlik 
sıralaması” yerel yönetimlerin ihtiyaçlarını karşılamada yetersizdir. İlçeler 
arası gelişmişlik kriterleri iki kere yayınlanmıştır. Mevcut ölçekler yeterli sayılmaz. 
TÜİK yıllık verilerde ilçe bazlı tutulmamaktadır. Hâlbuki ilçe planlamasının 
temel sıkıntısı yerel ölçekli veri eksikliğidir.

Plan yapanlar geliştirdikleri yöntemlerle alan taramaları yaparak yerel 
ölçekli verileri üretmek zorundalar. Karşılaştırma yapmak, analiz etmek için 
ölçek olması gerekir.

4.1.18.1.Köy

Yerel alan analizinin en alt yerleşim birimi köylerdir. Büyükşehir Belediyeleriyle 
beraber köyler mahallelere dönüşerek en alt birim mahalleler 
olmuştur. Kırsal kesimdeki köy yerleşimlerin konumu, mevcut durumu, 
geleceğe yönelik yürütülen faaliyetler, beklentiler üzerine yapılan görüşmeler, 
anketler, veri-bilgi derlemeler alanlara göre raporlanır. Tek tek köy 
raporları ortak hale getirilir. Planlamanın mevcut durumu ve gelecek kararlarında 
kullanılır.

4.1.18.2.Mahalle

Mahalle kentin parçası olan en alt yerleşim birimidir. Mahalle analizi ile 
kent kapsamındaki yerleşimler kastedilmektedir. Kentle bütünleşmiş mahallelerde 
kentsel taramalar, veri bilgiler, görüşmeler, anketler, köylerde olduğu 
gibi alanlara göre ayrılarak raporlanır. Ortak hale getirilen mahalle raporlar ı, 
durum analizinde ve gelecek karar analizlerinde kullanılır.

4.1.18.3. Belde

Kırsal kesimde yer alan köylerden büyük ve coğrafyada merkezi konumu 
olan, belediye kanunlarıyla yönetilen belde yerleşimlerinde yapılır. araştırmalar, 
taramalar, anketler ve görüşmeler yapılır. Var ise beldenin vizyon, 
misyonun, amaç, hedef ve stratejilerini içeren çalışmalar planda kullanılır. 
Ayrıca beldeye mahsus veri-bilgi taramaları yapılır. Bütün bu çalışmalar 
beldenin kendi başına stratejik planı yapılıyormuş gibi ana plana benzer 
şekilde rapor hazırlanır.

Yerelde birden fazla belde var ise bunların ortak yanları bir araya getirilerek 
beldelerin ortak özellikleri ve gelecek mukayeseleri tablolar halinde 
çıkarılır. Üretilen bütün veriler ve raporlar ana plan olan stratejik planı mevcut 
durumu ile gelecek tasarımlarında kullanılır, değerlendirilir.

4.1.18.4.İlçe Belediyesi

İlçe belediyesine iki yönlü bakmak gerekir. 
1. Büyük kent içerisinde yer alan ilçe belediyeleri. Bu belediyelerin 
alan sınırı, ilçenin sınırıdır. İlçe belediyesi üzerine çalışılır iken hem 
kent hem kırsal alan çalışmaları birlikte yürütülür. Yapılan yerel alan 
çalışmaları birleştirilerek raporlanır.

Tıpkı beldelerde olduğu gibi ilçe belediyesinin de kendi bağımsız 
stratejik planı yapılıyormuş gibi ana planın çatısına benzer plan bölümlerine 
ayrılır ve rapor hazırlanır. Hazırlanan rapor yerel stratejik

planı durum bölümünde ve gelecek tasarımında referans ve kaynak 
olarak kullanılır. 
2.Büyükşehir olmayan ilçe belediyeleri. Büyükşehir olmayan ilçe belediyeleri 
nüfusu 50 bin altında ise stratejik plan yapma zorunluluğu 
bulunmamaktadır. Ancak yoğun yerleşim olması ve yönetimlerin 
gelecek kararları alması nedeniyle nüfusa bakılmaksızın stratejik 
plan yapılması yararlıdır. 
Burda da köy, mahalle ve belde yerleşim birimlerinde olduğu gibi 
saha taramaları, anketler, görüşmeler, kurum görüşleri, yerelle ilgili 
veri-bilgi araştırmaları ve taramalar yapılır. Planın mevcut durum ve 
gelecek tasarısında kullanılır. İlçe belediyesi kendi adına bağımsız 
stratejik plan yaparken ilçe genel yöndetimi ile işbirliği yapar.

4.1.18.5. İlçe Geneli

İlçe belediyelerin de olduğu gibi ilçe geneline de iki boyuttan bakmalıyız. 
1. Büyükşehir belediyesi sınırları içinde kalan ilçeler. Büyükşehir alanında 
yer alan ilçeler merkez ilçeleri konumundadır. Büyükşehrin ana 
stratejik plan içerisinde yerel alan birimi olarak yer alır. İlçedeki kaymakamlık, 
kamu kurum kuruluşları, yerel yönetim, STK ve özel sektörün 
kurumsal bilgileri taramalarla elde edilir. İlçenin bütününü kapsayan 
veri-bilgi havuzu üst planlamada ilçe başlığı altında kullanılır. 
2. Büyükşehir olmayan ilçe geneli. Burada ilçeler vilayet sistemi altında 
bağımsız yerel alan yönetimlerine sahiptir. İlçeler kendi sınırları içerisinde 
ilçe belediyesi, belde, mahalle ve köyleri kapsayacak şekilde 
stratejik planı bağımsız olarak yapar.

İl stratejik gelişim planı yapıldıktan sonra ona uygun olarak ilce stratejik 
planı yapılması daha doğru ve yerinde bir karar olacaktır. Çünkü ilin bütünü 
kapsayan gelecek kararları mekânsal ve fonksiyonel görev-hizmet dağılımları 
sonucu ilçeye düşen statü üzerinden ilçe planı yapılması ilin bütünlüğünü 
sağlayacaktır. Dolayısıyla tutarlı, ilişkili, bağımlı ve fonksiyonlu 
plan ortaya çıkmış olacaktır.

4.1.18.6. Kent Merkezi

Kent merkezleri yerel alanın ismiyle anılan cazibe merkezi olan ana 
yerleşim birimleridir. Buralar aynı zamanda il merkezleridir. Üzerinde de 
il belediyesi veya büyükşehir belediyesi bulunur. Kentler yoğun yerleşim 
yerleri olduğundan her türlü toplumsal ve sosyal ilişkiler ağına sahiptir. 
Yerel taramalarda “kente özgü” dediğimiz tarama planı üzerinden araştırma 
yapılır. Üretilen bütün veri-bilgi ve kaynaklar stratejik planın mevcut 
durumunda, bütün alanlarında, gelecek taraması bölümlerinde kullanılır, 
değerlendirilir.