Stratejik alanlar tespiti

3.1.3.STRATEJIK ALANLAR TESPITI

Genelde aynı anlam için kullanılan alan ve sektör kavramları birbirinden 
farklıdır. Sektör, daha çok ekonomik boyutlu bir bakıştır. Ekonomi içine giren, 
değer üreten, bütünlüğü olan bir faaliyet alanını anlatır. Reel, fiziksel, 
sayısal, somut yönleri bulunur. Planlamada ekonomik kalkınma için kullanılır. 
Sektörler iç içe geçtiğinden ayırmak, gruplandırmak zordur.

Stratejik gelişim planı çalışmalarında sektör yerine, hem de onu içine 
alan geniş bölüme, alan demekteyiz. Alana stratejik olarak bakıldığı zaman 
kendi içinde öncelikli olmaktadır. Böylece öncelik sıralaması yapılması çalışmanın 
ilk adımını oluşturur.

Alan, sektörü de içine alan insan ve mekân kavramlarını da kapsayan 
daha geniş bir çerçevedir.

Klasik planlar sektör üzerinden planlamaya giderken, stratejik planlar 
alan boyutu üzerinden çalışırlar.

Yerel Yönetimler de çok boyutlu planlamalarında “alan” ayrımı kullanmaktadır. 
Üstelik “eksen” ayrımına da uymaktadır. Alanlar iç içe geçse bile 
sınıflandırmak zor olmaz.

İl-ilçe alan yönetimi ile yönetilmektedir. Yerelde sektörel bazda hizmet, 
faaliyet ve yatırımlar yapılmaktadır. Planlı kalkınma dönemlerinden beri 
yerelde toplum kalkınması, bölgesel kalkınma gibi her alanda gelişme öngören 
planlamalar yapılmıştır. Bugün de yarın da yerelde sektörler olacağına 
göre planlama kaçınılmazdır.

Burada iki temel konunun çözülmesi ve netleştirilmesi gerekir.

1. Ölçek Sorunu 
İster alan/sektörel, ister mekânsal olsun stratejik planlama yapılmadan 
önce ölçek kararları verilmelidir. Her il-ilçede kurumlar ile iç içe 
geçmiş, hizmetler ortak sunulurken zorunlu olarak mülki sınır üzerinden 
planlama yapılmalıdır.

2. Öncelik Sorunu 
Her il-ilçede sektör var olduğuna göre, yapılması gereken bunların 
seçimi ve önceliği olmalıdır. Merkezi planlama anlayışında sektörel 
büyüme hedeflenir, mekânsal konuşlanma uygulamaya bırakılır. 
Hâlbuki yerelde coğrafya sınırlı, kaynaklar kıt, kamu-özel yatırımları 
sınırlı, aktif nüfus azalmaktadır. Bu gerçekler ışığında, yerel koşullara 
göre sektör seçimleri ve önceliklerine gidilmelidir. Yerelin öne çıkan 
kaynak ve potansiyeller ekseninde önceliklendirme yapılmalıdır.

Planlama anlayışında, ülke ve bölgesel gelişmeler, sektörler üzerinden 
ölçülmektedir. Dış dünya ile mukayeseler sektörler üzerinden yapılmaktadır. 
Yerel stratejik planlama aynı zamanda bir alan sektörel planlamadır. 
Planlama zinciri içinde yer alırken sektörel ayrım yapma ve işleme mecburiyeti 
var. Ana planlama teması stratejik yaklaşım olduğundan, alanlarda 
önceliklendirme yoluna gidilmelidir.

Alanlar belirlenirken yerel için önemi, bölge içindeki fonksiyonu, gelişimde 
üstlendiği rol, etkisi, eğilimleri dikkate alınır. Bu yaklaşım, geçmiş ile 
gelecek arasında köprü kurar. 
Devletin eliyle planlı kalkınmada sektörel gelecek planlanmış, ancak 
bunların nerelere konuşlanacağı önemsiz sayılmıştır. Bu yöntem bölgeler 
arası dengesiz kalkınma oluşturunca, mekânsal planlamaya dönülmüştür. 
İl ve ilçelerde kalkınma için mekânsal bütünlük içinde sektörel gelişme 
yetersiz kalmaktadır. Sektörleri de içine alan çok boyutlu stratejik 
“alan” planlamasına geçilmektedir. Bu yöntem yerel alanlara uygun düşmektedir.

Yerel stratejik planlar, üst planların ışığında gelişme eksenleri üzerine 
kurulur. Eksenlerin altında alanlar (sektörler) yer alır. Alanlarda kendi içinde 
alt alanlara ayrılır. Tıpkı alanlar gibi alt alanlarda da öncelik sıralaması 
yapılır.

  • Alanları alt alanlara ayırmanın bazı yararları bulunur.
  • Alanı detaylı analiz ve incelemeye yardım eder
  • Yerelin alan içi önceliklerini ortaya koyar
  • Alanın bütün yönleriyle işlenmesini sağlar
  • Yerel coğrafyanın en alt birimine kadar alanla ilişkisini gösterir
  • Alanlar arasındaki iç içe geçişi ortaya çıkarır
  • Yerele tam nüfuz etmeyi sağlar

İl-ilçede alt alanların sorunları ve çözümleri ayrıntılı olarak tespit edildiğinde 
yerelde ne varsa ortaya konur. Bunları da öncelikli olarak sıraladığımızda 
yerelin sorunları önem derecesine göre sıralanır.

Yerel yönetim stratejik plan eksenleri belirlenirken sektörlerden yararlanılır. 
Eksenler, sektörleri doğrudan etkiler ve şekillendirir. Böylece eksenler 
üzerinden alan tespiti, planlar arasındaki uyumu da sağlar.

Burada önemli olan alanların normal sıralaması değil, öncelikli sıralamasıdır. 
Yerelde pek çok sektör yer alır. Ama bazıları güç ve fırsat yaratır, 
gelişimi sağlar. Bazılarının önem ve etki derecesi az olur. İkinci, üçüncü derecelerde 
yer alır. Bunların analiz edilmesi plan yaparken zorunludur.

Yerelde çalışan kurum ve kuruluşlar açısından baktığımızda da durum 
değişir. Kamu kurumları, il özel idareleri, hatta özel sektör sektörel yapılanma 
üzerinden örgütlenir ve çalışırlar. Belediyeler ise insan yoğunluklu 
kentsel alana hitap ederler. Kentsel coğrafyada çok boyutlu, iç içe geçmiş 
sektörleri de içine alan hizmet alanları karşımıza çıkar. 
Planlamada önemli olan, ortak alanlar bulmak yerine rol ve önemlerini 
analiz ederek öncelikli sıralamaya ve gruplamaya gitmektir. Böyle olunca 
yerele bütün olarak bakarız.

Stratejik gelişme planlarının yapım usul ve tekniklerine uygun olarak 
öncelikli alanlar tespit edilir. Her alanı öncelikli kabul edemeyiz. 
Stratejik alanlar, plan yöneticisi ve ekibinin yoğun çalışma-tarama-analizlerinden 
sonra belirlenir. Alan tespitinde yerelin konumu, özellikleri, dinamikleri 
mutlaka değerlendirilir. Yerelin özgün olması da burada ortaya 
çıkar.

STRATEJİK ALANLAR NASIL ÖNCELİKLENİR, SIRALANIR?

Stratejik plan yapılırken alanların ve alt alanların seçilmesi yeterli değildir. Alanların 
önceliklendirilmesi de gerekir. Çünkü stratejik planın temel özelliği önceliklerin 
planlamasına dayanır. Öyle olunca alanların sıralaması önem kazanır. 
Alan sıralaması nasıl olmalı? Hemen belirtelim. Alan sıralamasına paydaşlar, katılımcı 
ve akil adamlar karar verirken bunun teknik ve yöntemlerini plancı hazırlar. 
Şimdi sıralama yöntemlerini inceleyelim.

1.Delfi Yöntemi. Delfi yöntemi ile alanların önceliklendirilmesi yapılır. Bu sistemde 
belirlenen alanlar, verilen değerler üst üste katılımcılara sorulur. Azalan katılımcılara 
sorularak nihai karara varılır.

2.Arama Konferansı. Arama konferansında hazırlanan alan anketi sorulur. Katılımcılara 
sıralama yaptırılır. Çıkan sonuç açık grup tartışması yöntemi ile tartıştırılır. 
Önceliklendirilmiş alan listesi oluşturulur. 
3.Ağırlık ve önem sıralaması. Bu yöntemle alanlar çapraz sorguya tabi tutulur. 
Alanlar bir tabloya alınır. Her alanın yerel yönetim alanı için önemi, eksenler 
içinde ağırlığı, yerel ekonomi içinde yapı değerler verilerek elde edilen puanlara 
göre sıralama yapılır. Sıralama tablosu yanda verilmektedir. Bu yöntem toplantılarda 
uygulanır. Atölye çalışması ile sonuçlandırılır.

Yukarıda sıraladığımız üç yöntemin dışında da usuller uygulanabilir. Ancak uygulamada 
denenmiş, doğru-objektif sonuç alanmış yöntemler olduğundan 
önermekteyiz. Her üç yöntemde ayrı ayrı uygulanarak çapraz karşılaştırma yapabiliriz. 
Yöntemler, toplantılarda uygulanacağından kolaydır ve zaman almaz.