Paydaş Tespiti

2.3.6.PAYDAŞLARIN TESPITI

Yerel yönetimlerde özellikle kentlerde paydaş yoğunluğu fazladır. Onun 
için paydaş seçimi önem kazanır. Paydaşların mutlaka her kesimi bütünüyle 
temsil etmesi gerekir. Paydaş listesi oluştururken temsil yönüne bakarız. 
Paydaşlar yerel idarelere göre farklılık ve çeşitlilik gösterir. Yerel idareler 
konumlarına göre gruplandırıldığında, paydaşlar daha iyi tahlil edilir.

Yerel yönetim, paydaşlarını tahlil ederken çeşitli açılardan bakmak gerekir. 
Paydaşlar; görev konumuna, coğrafi konumuna, büyük veya küçük 
oluşuna, sosyal ve kültürel özelliklerine, bölgesine göre ayrılabilir. Yerel 
idare, bünyesinde farklı paydaş gruplar barındırmaktadır. Bu kadar farklılığa 
rağmen yine de genel bir gruplandırma yapmak mümkündür. Hizmet 
alanı farklılığı nedeniyle iki yerel yönetim paydaşlarını “il özel idareleri paydaşları” 
ve “belediye paydaşları” olarak ayırmakta yarar vardır. Yerel liste 
yanda verilmektedir.

Paydaşlar yerel yönetimlerin bütünlüğü açısından da gruplandırabilir. 
Böylesi bir ayrım il özel idaresi ve belediyeler için ayrı ayrı yapılmalıdır. İl

özel idaresi ve büyükşehirler için, il içi paydaşlar iç paydaş, il dışı paydaşlar 
dış paydaş konumundadır. Dış paydaşlar konumları itibarıyla planı etkileyen 
veya yönlendiren olabilirler (Kalkınma Bakanlığı gibi). İl dışı paydaşları, 
iş birliği sağlayan ve destek veren paydaşlardır.

Yönetim kültürümüzde paydaşların yönetime ilgisi ve katılımı zayıftır. 
Öte yandan yerel yönetimlerin paydaşları planın her aşamasına katma isteği 
de zayıftır. Plan yapma kültürü ve geleneğimizde paydaş kavramı pek 
yoktur. Bu bağlamda plandan yararlanıcılar bir araya gelerek plan yapmazlar. 
Emek ve zahmet çekmeden önüne sunulan plana ise sahip çıkmazlar. 
Hatta inanmazlar.

Paydaşların bu yapısını stratejik planlama kırmaya çalışmaktadır. Plan 
yaparken paydaşların tespiti, katılımı çok önemlidir. Usul yerine gelsin diye 
paydaş katılımı yapan planlar uygulamada sahipsiz kalmakta, başarısız 
olmaktadır. Paydaşlara rol ve sorumluluk verildiğinde, geleceğini planda 
görür ve sahip çıkarlar.

Stratejik plan yapımına katabilmek için paydaşlar analiz edilir. Paydaş 
analizi aşağıdaki aşamalardan oluşmalıdır.

  • Paydaşların tespiti
  • Paydaşların önem sırasına göre belirlenmesi
  • Paydaşların değerlendirilmesi
  • Görüş ve önerilerini alma
  • Toplantı yapma
  • Anket düzenleme
  • Plan kararlarına katılma
  • Plan uygulamalarında rol alması

Paydaş görüşlerinin analiz edilmesi 
Plan açısından baktığımızda planın muhatap kitlesi iç içe geçmiş halkalar 
şeklinde görülür. Paydaş halkalarını şöyle sıralarız.

  • Plan sahibi (yapan-yöneten)
  • Plan ortakları (yapıma katılan)
  • Plana katılanlar (kurum, kişi)
  • Paydaşlar (kurum, kişi)
  • Palana etki edenler (kurum, kişi)
  • Plandan etkilenenler (kurum, kişi)
  • Plandan yararlananlar (kurum, kişi)

Planın halkaları yayıldıkça etkisi azalmaktadır. Yerel yönetim de bu halkalara 
göre paydaşlarını analiz eder.

Paydaşın rolü açıklandıktan sonra, seçiminin ne kadar önemli olduğunu 
anlıyoruz. Paydaş belirlenmesi ve seçiminde aşağıdaki yol izlenir.

1. Kamu kurumları, üniversiteler, yerel yönetimler, STK, Oda, Meslek kuruluşları, 
özel sektörden seçilenler ile ilgili kişiler önceden belirlenir. 
2. İlgili kurum kuruluş kişilere paydaş teklif yazısı gönderilir. Yazıda kurumun 
paydaş rolünün önemine, beklenen katkıya değinilir. 
3. Yazıda paydaşlardan temsilciler istenir. Temsilcide aranan nitelikler sıralanır. 
(temsil, uzmanlık, yöneticilik) 
4. STK gelen kişi bilgileri paydaş formuna işlenir. 
5. Paydaşların önem dereceleri, katacakları fayda ve uzmanlıklarına göre 
sıralanarak paydaş listesi oluşturulur. 
6. İhtiyaç duyulan ancak listede yer almayan uzman kişiler yeniden taranır, 
ilgili yerlerden istenir. 
Tekrar etmekte yarar var. Kurumdan temsilci veya uzman niteliğinde 
istenecek katılımcı kişilerin (paydaşların) seçimini kurumlara bırakmamak 
gerekir. İhtiyaç duyulan kişiyi bilerek istemeliyiz. Bunlar kurumlarda yoksa, 
üniversite ve özel sektörden istenmelidir. Gerekirse danışmanlık yoluyla 
temin edilmelidir.

Paydaşlar kurumlardan istenmeden önce, önceki plan deneyimlerinden 
yararlanmak üzere yerel yönetimin konumundan dikkate alarak paydaş 
grupları oluşturulur.

DPT, kamu kurumları için hazırlanan planlama kılavuzunda paydaşlara 
kurumsal yaklaşmaktadır. 
1. İç paydaşlar 
Kurum içindeki kişi, grup, kurumlar 
2. Dış paydaşlar 
Kurum dışındaki kişi, grup, kurumlar 
3. Müşteriler 
Kurumdan yararlanan kişi, grup, kurumlar

Yerel yönetimler yalnızca kurumsal stratejik planlama yapsalar paydaş 
sınıflandırması doğru olurdu. Ancak yerel yönetimler alan yönetmektedir. 
Alandaki paydaşlar kurumlardakinden farklıdır. Bu nedenle paydaşları yerele 
göre yeniden sınıflandırmak gerekir.

Yerel yönetimler için model paydaş sınıflandırması tabloda verilmektedir. 
Paydaş sınıflaması yerel yönetimin (konumundan) hareket edilerek 
model tabloya uygun yapılmalıdır.