Eksen Tespiti

3.1.2.EKSEN TESPITI

Eksen, stratejik planın gelişme durumunu ortaya koyan kümelenmiş 
odaklardır. Eksen’e; temel stratejik adımlar, ana temalar, odaklar, kalkış noktaları, 
bileşenler, temel konular, katmanlar ana amaçlar gibi isimler verilir. 
Bir stratejik plan özünde, tercihler arasından seçim yaparak varmak istediği 
noktayı, atacağı adımları gösterir.

Stratejik Plan; alan, mekân, sektör, yaşam, yönetim gibi canlı, dinamik, 
hareketli unsurlar üzerine kurulur. Bunların hepsini eşit oranda kapsayan 
plan mümkün olamaz. Öyleyse gruplandırmak, kümelendirmek, seçim 
yapmak, önceliklendirmek gerekir. Hepsinden, her şeyden olsun yaklaşımı 
ile yapılan planlar uygulama şansı bulamaz. Önümüzdeki döneme, ulaşmak 
istediğimiz temel noktaları seçerek yaklaşırsak stratejik plan yapmış 
oluruz. Diğer unsurlar da bu eksenlerin etrafında önceliklerine göre sıralanırsa 
stratejik plan oluşur.

Yerel yönetim stratejik planı hazırlanırken eksen tespiti hazırlamak oldukça 
zordur. Bu zorluğu açmak için bazı formüller kullanılır. Bunlar üzerinden 
eksen tespiti yaparız.

Kalkınma Planına Uymak

Ülkemizde on adet beşer yıllık dönemler halinde kalkınma planı yapılmıştır. 
Planlar temalar, eksenler belirlenerek yapılmaktadır. Kalkınma 
planı, en üst ve bağlayıcı plan olduğuna göre yapacağımız plan da bu 
temalar ışığında eksen belirlemelidir.

Bölge Planlarına Uymak

Çoğunlukla kalkınma ajanslarının yaptığı birkaç ili kapsayan bölge 
kalkınma planları yürürlüktedir. Dönemleri kalkınma planı dönemini 
kapsar. Bölge planları da kalkınma planları ana eksenleri (temaları) 
ışığında eksen belirlerler. Çünkü kalkınma planları bağlayıcıdır ve bölgelere 
rol biçmektedir. Yerel yönetim stratejik planları da İl-İlçe düzeyinde 
olduğundan bölge eksenlerine uygun eksen belirlemelidir.

İl Gelişlim Planları

İl gelişim planları az ilde yapılmaktadır. Doğru ve hiyerarşik olanı, il 
gelişim planı yapılmadan çevre düzeni planı ve alt planların yapılmamasıdır. 
Ancak ilin bütününü kapsayan plan beklenmeden alt planlar 
yapılmaktadır. İle hitap eden il gelişme planıyla eş zamanlı yerel stratejik 
planlar yapılmalıdır.

İl Çevre Düzeni Planı

İlin bütününü kapsayan mekânsal düzenlemeler getiren il çevre düzeni 
planı alt planları bağlar. İl ÇDP, kalkınma ve bölge planlarından

bağımsız ve kopuk yapılmaktadır. Özellikle mekânsal boyutu ile yerel 
stratejik planları sınırlar. Yerel planlar yapılırken söz konusu planın ana 
tema, amaç ve kararlarına uyulmalıdır.

Yerel Yönetimin Yaptığı Önceki Uygulanan Stratejik Planlar

Bu planlarda ana eksenler, temalar yer almış olabilir. Yerel yönetim 
anlayışı gereği planda yer alan temaların devamı istenebilir. Aslında 
doğru olanda budur. Nasıl yönetimler devamlı ise, planlar da devamlı, 
birbirini takip etmelidir. Ancak yerel yönetimlerin yeni anlayışları, yeni 
plan ortaya çıkarmak ister. Burada yerel yönetimin plan birikimleri 
göz ardı edilmemelidir,

Yerelin Kaynak Ve Potansiyelleri

Planın ana eksenlerini belirlemede etkili olur. Her yerel yönetimin 
bir coğrafyası vardır. Bu coğrafyanın kaynak, imkân ve potansiyelleri 
farklı olabilir. Örneğin bir bölge turizmde güçlü iken diğer bölgede 
tarımda öne çıkabilir. Eksen belirlenirken yerelin kaynakları, imkânları, 
varlıkları, potansiyelleri göz önüne alınmalıdır.

Yerelin Konumu

Üst planların hedefleri bağlayıcı olsa da, yerel halkın (toplumun) zaman 
içinde gelişen istek, ihtiyaç ve beklentileri plan eksenlerinin belirlenmesinde 
dikkate alınır. Yerel belirli sektör veya alanlardan çekilmek 
isteyebilir. Bu gibi durumlarda, eksen belirlerken önemsenir.

Yeni Gelişmeler

Yerel alandaki yeni gelişmeler planlamanın yönünü değiştirebilir. Yeni 
durumların gelecek öngörüsü eksen belirlemesine ışık tutar. Mesela 
bir bölgede üniversite, sağlık, eğitim, ulaşım gibi yeni gelişmeler etkili 
olabilir. Ulusal kararlar sonucu bir bölgeye potansiyel gelişme gelebilir. 
Eksen tespitinde yeni gelişmeler analiz edilmelidir.

Vizyon Işığı

Stratejik planlar vizyon ışığında gelecek kararları alırlar. Yerel yönetim 
için ortaya konan vizyon, ilerde oluşacak durumu da ifade eder. İşte 
olacak o duruma ulaşmanın ana adımlarına eksen demekteyiz. Eksen 
belirlenirken vizyon ışık tutmalıdır. Ancak eksenler vizyon tespitinden 
önce belirlenirler. Ortada bir çelişki olsa da, eksenleri yalnız vizyonların 
çizmediğini bilmek gerekir.

Ortaya Konan Amaç ve Hedefler

Önceki stratejik planlarla ortaya konan amaç ve hedefler aslında fazla 
değişmez. Hele uzun vadeli, genel amaçlar tespit edilmişse hala geçerliliğini 
koruyabilir. Çünkü stratejik planlar beşer yıllık yapılmakta dır ve bu uzun bir zaman sayılmaz. Yerel yönetimin yeni liderleri iş 
başına gelirken pek çok amaç ve hedefi ilan ederek yönetime gelir. 
Hem kendi amaç ve hedefleri hem de bağlayıcı planların ışığında, yerelin 
gerçeklerinden hareketle eksen belirleme yoluna gidilirse doğru 
adım atılmış olunur.

Görüldüğü gibi, eksen belirleme işi, yerel yönetim liderinin veya plan 
yapıcıların tercihlerinden öte teknik bir çalışma istemektedir. Zaten planda 
bugünden hareketle yarına hazırlanma olduğuna göre, var olan birikimler 
üzerine oturması doğaldır.

Planlama yönetimi ve ekibi tarafından yukardaki inceleme-araştırmatarama- 
analizler sonucunda belirlenen eksenler arama konferanslarında 
delfi yöntemi kullanılarak net olarak çıkar.

Delfi yönteminde, paydaşların katıldığı arama konferansında tasarlanan 
anketler tartışılır, oylama yapılır. Bu işlem üç kere sürer.