Durum Analizi

4.1.1.Giriş

Mevcut durum yerelin an itibarıyla çekilen fotoğrafı gibidir. O fotoğraf
dünden gelenlerin tespit edilmiş hâlidir. Mevcut durum yerel alanda ne
varsa burada yazılmalı anlamına gelmez. Daha çok durumlara yer verilir.
Mevcut durum, dün, bugün ve yarını çağrıştıran metin çalışmasıdır. İçinde
geçmişin birikimleri, geleceğin adımları bulunur. Durum, varlıkların sayımı
olduğu kadar, sahip oldukları kapasiteyi de gösterir. Yani, sahip olunan
imkân, kaynak ve potansiyelleri de gösterir.

Yarışan iki araba düşünelim. Birinin mevcut durumu hız kapasitesi
200 km/saat ötekinin mevcut durumu 250 km/saat ise yarışta alacakları
yol mevcut durumları ile bağlantılı olacaktır. Planlama da aynen öyledir.
Mevcut durum objektif, tutarlı, tam gerçek hâliyle ortaya çıkarılmadıkça
istenen yol alınamaz. Mevcut durum ne ise onun üzerine plan tasarlanır,
kurulur, yapılır. Mevcut durumların stratejik plan yapanlar için tuzak yanları
var. Şimdi bu tuzaklara bakalım.

1. Mevcut durum, mevcut rakamlarının geleceğe taşınması değildir.
Böyle olursa klasik planların büyüme anlayışı düşünülür.

2. Mevcut durum, mevcutta var olan her şey değildir. Bütün varlıkların
sayımı, dökümü, envanteri değildir. Bunların hepsini gelecekte de
görmek istiyorsak planlama olmaz. Stratejik planlama seçimler ve öncelikler
üzerine kurulur. Öyle olunca bizim seçimlerimize göre mevcut
durumu değerlendirmeliyiz.

3. Mevcut durumu araştırırken “Bugün neredeyiz ?” sorusu sorulur. Cevap
aranır. “Bugün neredeyiz? ” ile “Bugün neyimiz var, neyimiz yok?”
soruları ve cevapları apayrıdır. Onun için mevcut durumu bizi ileriye
taşıyacak yanlarımız olarak değerlendirmeliyiz.

4. Mevcut durum içinde yalnız yerel yönetimin varlıkları bulunmaz. Yerel
alanda bütün varlıklar da hesaba katılmalıdır.

5. Mevcut durum içinde yalnız varlıklar olmaz. Yerelin kaynak, imkân ve
potansiyelleri, dinamikleri, görünen-görünmeyen birikimleri de bulunur.
Bunların hepsi durum analizi içinde değerlendirilmelidir.
Yukarıdaki yaklaşımların ışığında mevcut durum tespiti yapılırken özetle
iki yol takip edilir.

Toptancı görüş. Olandan başlayan analizdir. Yerelde var olan ne varsa
hepsini hesaba katar. (Tavuklar, ağaçlar, arabalar, seyahat eden yolcular
gibi.) Bunların içinden eleyerek stratejiler çıkarır.
Tercihli görüş. Bu yaklaşımda var olan her şey ortaya dökülmez. Onların
arasında boğulup kalmak yerine öncelikler, tercihler, bilinçli seçimler
için ihtiyaç kadar veri ve bilgi kullanmak işine girişilir. Daha çok teknik yöntemlerden
yararlanılarak ileriye bakılır. (Bu yaklaşım tavuklar yerine üretim
çiftlikleriyle ilgilenir)

Durum analizlerini yaparken böylesi ayrımlar yapmak işimizi kolaylaştırır.
Durum analizi adına sayfalar dolusu derlenen bu bilgiler arasında boğulma
tehlikesi vardır. Durum analizinde metotlar belirleyerek ve bilinçli
seçimler yaparak çalışmalıyız.

MEVCUT DURUM ANALİZİ NASIL YAPILIR?

Mevcut durum hazırlanırken şu adımlar atılır.
• Veri-bilgileri tespit
• Veri-bilgileri derleme analiz etme
• Tahlil yapma
• Bütünleştirme
Bir yandan tespit-işleme-analiz yapılırken, öte yandan mevcut durum iskeleti
oluşturulur.
1. Yerel alana genel bakış
• Yerel alan konuları işlenir
• Kurum işlenir
2. Mevcut duruma yapısal bakılır. Sektörler işlenir.
• Sosyal yapı (Sektörler-alt sektörler)
• Ekonomik yapı (Sektörler alt sektörler)
• Kentsel yapı (Sektörler-alt sektörler)
• Doğal yapı (Sektörler-alt sektörler)
• Yönetsel yapı (Sektörler-alt sektörler)

Durum analizinde temel yaklaşım; yerel yönetimin kendisini, hizmet
verdiği alanı ve çevresini tanımaktır. Bunu, taramalar ve analizler yaparak
sağlar. Kamu Kurumları Planlama Kılavuzu da analiz yapmanın kuruluşun
kendisini ve çevresini daha iyi tanımasına yardımcı olacağını vurgular.
İdare mevcut durumunu ortaya koymalı ki, yarın ne olmak istediğine
karar verebilsin. Yani, yönetim yarınki durumunun bugünkünden farklı olmasını
istiyorsa bugünü öncelikle bilmeli, ortaya koymalıdır.

Mevcut durum analizi, stratejik planın ilk ve önemli adımıdır. Durum analizi
ile yerelin mevcut yapısı ortaya çıkarılır. Analiz yaparken temel ilkemiz şöyle
olmalıdır. Doğru bilgiler doğru seçimlere, doğru seçimler isabetli stratejilere,
isabetli stratejiler de bizi erişmek istediğimiz geleceğe götürür.

4.1.1.2.Yerel Yönetimin Dünü

Yerel yönetim iki yönlü geçmişe (düne) sahiptir. Hizmet sunduğu alanını
ve yerel yönetim kurumunun tarihi, birikimine, hafızası planlamada
kalkış noktalarıdır. İki başlığa bakalım:

Yerel Tarih. Yerel tarih il, ilçe, kent gibi alanların birikimleridir. Genellikle
merkez alınan kentin tarihi öne çıkar. Tarihsel anlatım, kısa, öz, başlıklar şeklinde
anlatılmalıdır. Okuyucu yerelin birimine tanık olmalıdır. Metinsel anlatımlar
tarihsel dönemleri kapsamalıdır. İlave olarak, yerelde yaşanan önemli olaylar,
değişimler ve dönemleri kapsayan tarihi kronoloji liste halinde verilmelidir. Kronoloji
akışı izleyerek bizi dünden bugüne getirir.

Tarihi bilgiler verilirken mutlaka kaynak gösterilmeli, metin bilimsel değer
taşımalıdır. Metinler tarihe tanıklık eden resimlerle desteklenmelidir.
Kurumun Tarihçesi. Yerel yönetimin kuruluşu, gelişimi, bugüne gelişi
tarihsel anlatımlarla verilmelidir. Yerel yönetimin kuruluşundan bu yana
geçirdiği aşamalı, değişimler, teşkilat yapıları, yönetim kademeleri kronolojik
sırayla verilir. Kurumun serüveni ilerde yapacaklarının ipuçlarını verir.
Sanal görülmesi halinde resimler, diğer bilgiler eklenir.

Yerelin ve kurumun tarihi, uzman kişiler tarafından hazırlanmalıdır. Uzmanlara
inceleme-araştırma kapsamında hazırlatılır. Metin özet halinde
planda yer almalıdır.

4.1.1.3.Yerel Coğrafya

Yerel coğrafyaya ait bilgiler plan için yararlı kaynak olabilir. Tarihsel metinler
gibi coğrafi metinler de uzman kişilere hazırlatılmalıdır. Coğrafi metinler
şunları kapsamalıdır:

  • Fiziki coğrafya
  • Beşeri coğrafyası
  • İklim ortamı
  • Tabiat olayları
  • İklim kronolojisi

Yine tarih anlatımında olduğu gibi coğrafi anlatım da resimlerle desteklenmelidir.
Bir resmin yerine göre kitap dolusu bilgiyi özetlediği unutulmamalıdır.
Coğrafyaya ait haritalar mutlaka konmalıdır. Haritalar nitelikli
olursa yerelin doğru bilgi sunar.

4.1.1.4.Demografik Yapı

Nüfus ve demografik yapı hesaba katılan, planda kullanılan vazgeçilmez
veriler içerir. Bütün planlarda demografik bilgiler önemli yer tutar.
Planlamalar bu bilgiler üzerine oturur. Yerelde stratejik plan yapılırken de
aynı yol izlenmelidir.

Veri tabanı geliştikçe insan hareketleri izlenmekte, güncel verilere dönüşebilmektedir.
TÜİK başta olmak üzere, veri üreten yerlerden temin edilmeli,
kullanırken kaynak gösterilmelidir.

Demografik yapıda nüfus projeksiyonu mutlaka yer almalıdır. Planlar
da 2023 hedefli çalışıldığından projeksiyonunda 2023’e yönelmesi gerekir.
Nüfus projeksiyonu planı yönlendiren temel veridir. Demografik veriler
bütün alanlarda kullanılır.

4.1.1.5.Sayılarla Yerel Alan

Verilerin havuzda yığılması kullanım açsından işe yaramaz. Yerel alana
ait varlık, değer ve hareketlerin veri-bilgilerini ayıklayarak rakama dökmek
bir analiz çalışmasıdır.

Analiz yaparken üç boyuttan işleme yapılmalıdır:

  • Kamuoyuna açıklanacak sayılar
  • Yönetimde kullanılacak sayılar
  • Planlamada kullanılacak sayılar

Burada daha çok planlamanın ihtiyacı olan sayısal analizler üzerinde
duruyoruz. Havuzda toparlanan ve güncel akışlarla sürekli yenilenen veriler
ayıklanarak, birleştirilerek, dönüştürülerek “bilgi” kullanıma hazır haline
getirilir. Elde edilen “bilgiler” planın ihtiyacı olan kısımlarında tablo, şekil,
bilgi dokümanları şeklinde kullanılır. Nerede kullanılırsa kullanılsın plan
kaynakçasında gösterilir.

4.1.1.6.Yerele Özgü Konular

Mevcut durum analizinde yapısal-sektörel alanlar dışında kalan, yereli
anlatan, planda yer alması gereken konular sırayla yer alır. Bunlar incelemearaştırma
kapsamında ele alınır ve hazırlanır. Yalnız araştırma raporları geniş
ve ayrıntılı hazırlandığından hepsi plan metinlerine alınmaz. Özetlenerek,
planda bulunması gereken kadarıyla yer verilir.

Yerel yönetim planı yapılırken hangi konuların araştırılarak mevcut durum
içinde değerlendirileceği plancıların kararına ve çalışmasına bağlıdır.

Çoğu zaman mevcut durum içinde olması gereken konular yeterince araştırılamadığı
için konamaz. Çünkü yerel yönetimlerde veya çevresinde yeterli
araştırmacı bulunmaz. Üstelik yerel ölçeğinde veri-bilgi oluşturulamayabilir.
Boşluğu doldurmak amacıyla genel bilgiler vermekten kaçınmalıyız. Seçilen
konular mevcut durum başlığı altında, alt başlıklar halinde yer almalıdır.