4.3.4. Plan Tasarımı

Plan tasarımı, herhangi bir tasarım çalışmasında olduğu gibi çok boyutlu bir çalışmadır. Üzerinde sürekli çalışılarak geliştirilir ve oluşturulur. Bu haliyle tek bir plan tasarımından söz edilemez. Her planın kendine has tasarımı geliştirilir. Plan hazırlanırken plancının ilk işi tasarım geliştirmek olmalıdır.

Stratejik plan yapımı baştan sona tasarım geliştirme işi olduğundan bir kere yapılıp sonuçlanan çalışma olmamalıdır. Plan süresince tasarım gelişir, yenilenir, şekillenir. Ancak tasarıma fazla takılmamak gerekir. Tasarımın ana iskeleti oluştuktan sonra oyalanmayıp yol almalıyız.

Tasarım hazırlanmadan önce yol haritası tespit edilir. Tasarım için genel yol haritası takip edilebilir. Ancak geliştirilen tasarım o plana özgü kalır. Plan tasarısı hazırlanırken “Amerika’yı yeniden keşfetmek” gibi sıfırdan başlayan bir çalışmaya gerek duyulmaz. Elde plan tasarımına yardımcı olacak malzemeler vardır.

Yardımcı malzemelere bakalım. Önceki stratejik planlar Benzer yerel stratejik planlar Üst planlar Örnek planlar Literatür çalışmaları

Tasarım sırasında bu ve benzeri çalışmaların yol, yöntem ve tasarımları önümüzü açar. Bunlardan yararlanırken taklitten kaçınmalıyız. Tasarım mutlaka planımıza özgü olmalıdır. Plan tasarımı hazırlanırken “tasarım masası” kurulur. Tasarım için gerekli malzemeler diyebileceğimiz önceden hazırlanan çalışmaları masaya koyarız. Planlama modeli Yol haritası İş ve çalışma takvimi

Çalışma programı

Planlama modelinin her adımı (kutucuğu) yol haritası içinde birer işaret noktası gibidir. Hatta yol haritası içinde nereye gideceğimizi gösteren yön levhaları da diyebiliriz. Doğru bir planlamada yol haritası ile model üst üste örtüşür.

Yol haritası; iş ve çalışma takvimi, plan çalışma programı ile eş zamanlı birlikte yürütülmelidir. Bu açıdan baktığımızda plan modeli çerçevesinde yol haritası üzerinden adımlar atılacak, adımlar atılırken çalışma takvimine uyulacak ve çalışma programı bunlara uygun olarak gerçekleştirilecek. Görüldüğü gibi dörtlü bir sistem üst üste oturarak plan yapımı dört teker üzerinde araç misali yol alacaktır.

Plan tasarımı, yararlandığımız kaynakların ışığında dört adımda tamamlanır.

  1. 2. Plan çatısı/ iskeleti kurma 3. Planın içini doldurma 4. Akış şeması çizme

Sıraladığımız tasarım adımlarını atarak planı ortaya çıkarırız. Plan tasarımı teknik, uzmanlık ve tecrübe ister. Bu nedenle plan süreçlerini yöneten plancılar arasından tasarım ve yazım ekibi seçilir. Seçilen ekip plana özgü geliştirilen tasarım üzerinden planı hazırlar.

Stratejik plan hazırlama bir modelleme işidir. Terzi nasıl elbise dikerken vücut ölçüsü alır, ondan kalıp çıkarır, kalıba uygun kesimler yapar, sonra parçaları dikerek birleştirerek elbise oluşturursa, planlama modeli de aynı işlem yapılarak geliştirilir.

Planlama modeli hazırlandıktan sonra değişmemelidir. Zaten model önceki plan, benzer planlardan yararlanılarak yapılır. Yerel yönetimlerde henüz plan birikimi yeni olduğundan yerele özgü ‘’ planlama modeli ‘’ çalışması çalışmamızla ortaya çıkarılmıştır. Model yerelin plan yapma ihtiyacını karşılayacak kapasitededir.

Planlama modeline karar verildikten sonra oklu şema hâlinde çizilir. Model, plancıların elinde kılavuz veya harita gibidir. Onunla yol alınır. Planlama modeli plan hazırlık çalışmaları başlarken oluşturulmalıdır. Model önceden işlendiğinden burada ayrıntılara girilmemektedir.

Yerel stratejik gelişim planı tasarımı bir kitap tasarımı gibi düşünülmemelidir. Başlangıçta plan kurgusu yapılarak sona gelinmektedir. Planın önce eksenler, onun altında alanlar ve alt alanlar şeklinde kurgulanması modeli seçilmiştir. Bu çatı, plan tasarımının ana gövdesidir. Dışardan bakıldığında planın eksen ve alan katmanlarından oluştuğunu görürüz. İçerden bakıldığında birbirine bağlı, geçişli bölümlerden oluştuğunu anlarız. Plan böylece içi ve dışı ile bütünü oluşturur.

Plan çatısını ev modeli ile açıklamak konuyu daha iyi kavramamızı sağlar. Nasıl bina çatı katlardan oluşuyorsa, çatı eksenleri, katlar plan boyutlarını, iç bölümlerde alanlar-alt alanları temsil eder. Dışardan bakıldığında ev misali dışardan katları olan, içerde bölümlere ayrılan plan meydana çıkar. Ev misali, evin içini dayayıp döşemek, plan sürecinde her türlü veribilgiyi elde etmek, analiz etmek yerinde kullanmak gibidir. Demek ki, bilgiler nerde, hangi maksatla kullanılacaksa ona göre baştan elde edilmelidir. Yani veri bilgilerin kullanım amacı önceden tespit edilmeli, istenen formata dönüştürülmeli ve yerlerinde değerlendirilmelidir.

Yukarda tanımlanan plan çatısını oluşturan katmanlara bakalım.

Eksenler Yerelin geneli Alanlar Alt alanlar

Yerel alan veri-bilgileri bu katmanlara göre ayrı ayrı üretilir, şekillendirilir. Planın uygulama adımları olan eylem planı son kertede plan temelini oluşturur. Eylem planı, planlama katmanları üzerinden hazırlanır ve uygulanır. Böylece mekânsal, sektörel, sosyal, yönetimsel kapsamı olan, öncelikli plan ortaya çıkar.

Planlama sürecinin başından bitimine kadar yapılan hazırlıklar, veribigiler, konular toplanarak plan içini doldurmaya (tezgâh misali örmeye) hazır hâle gelir. Sonuçta plan üretilen veri-bilgi, doküman, materyal, malzeme ne varsa onların üzerinden oluşturulur. Bu nedenle plan ana çatısı kurulduktan sonra içini doldurma işlemi kolaylaşır. Plan içeriği her ne kadar iç içe geçse, birbirine bağlı ve geçişli de olsa, üç bölüme ayrılarak hazırlanır.

  1. 2.Gelecek tasarım bölümü 3.Eylem bölümü

Üç başlıklı çalışma yerel geneli, alan ve alt alanlar bölümlerine göre üzerinde ayrı ayrı çalışılarak hazırlanır. Planda veriler işlendikten bilgiye dönüşür ve değerlendirilir.

Bunlar tespit, tarama- derleme- oluşturma ve analiz etme işlemleridir. Her bir işlemin süreci farklıdır. Her biri için ayrı çalışma gerekir. Nasıl bina yapılırken ilk önce temel atılması gibi, plan içinde gerekli temelleri atarız. Plan bu temeller üzerine yükselir. Yine bina gibi dört plan temeli atarız.

YEREL PLANLAMA YAKLAŞIMI

GENEL

• Eksen Planlaması (eksenler)

• Sektörel Planlama (alanlar) YEREL

• Mekânsal Planlar (Merkez-Belde-Köy-Sahil)

• Yerel Planlar (Genel-Bölge-Yerel)

• Eylem Planı (İlçe-Merkez-Belde-Köy-Sahil) STRATEJİK

• Öncelikli Planlar (Eksen-Alan-Alt Alan-Sorun)

• Fonksiyonel Planlar

• Çok Yönlü Planlar (Toplum-Fiziksel-Gelişim- Gelecek )

• Yönetsel (Yönetişim-Katılımcı- Kurumsal) ÖNCELİKLİ

• Eksen Önceliği (Eksenler)

• Alan Önceliği (Alanlar)

• Alt Alan Önceliği (Alt Alanlar)

• Sorun-Çözüm Önceliği (…)

• Amaç (…)

• Hedef (…)

• Strateji Önceliği (…)

  1. Plan binası yapımında temel taşlar yerel yönetimin görev ve hizmet alanına giren konulardır. Konular ilgili bölümde işlenirken anlatıldığı gibi, hem mevcut duruma hem de veri-bilgi topluma durumuna kaynaklık eder. Konuların tespiti, üzerinde inceleme-araştırma yapılması, analiz edilmesi, gruplandırılması, önceliklendirilmesi üzerine diğer çalışmalar eklenir. Konular plan çatısı altında işlenir. Konular hem plana temel teşkil eder hem de planın çerçevesini veya sınırların da çizer. Doğru, gerçekçi, ayakları yere basan planın ilk adımı konuları tespit etmekle başlar. Konuları işlerken aşağıdaki adımları atarız. Planda konular temel alınır Konular araştırmalar ve taramalar sonucunda tespit edilir Konunun inceleme-araştırması yapılır Konu üzerine ilgili kaynaklardan veri-bilgi derlenir Elde edilen veriler analiz edilir. Ortaya veri-bilgi havuzu (küme, sepet) çıkarılır Konular, ana sorunlar ile çapraz sorgusu yapılır. Konu-sorun tutarlılığı elde edilir Konular gelecek tasarımda üretilen gelecek öngörüleri ile karşılaştırılır, çapraz sorgusu yapılır Konu planın hangi kademesinde kullanılacaksa orada işlenir
  2. Sorun-çözümlerde konular gibi stratejik planın yapımında temel alınır. Basit bir mantıkla yaklaşırsak şöyle görürüz. Yerel yönetimin temel davası da sorunları çözmek, yereli ileriye taşımaktır. Aynı mantıkla yerel yönetim sorunlarını çözmek için plan yapar. Yaptığı planın temeline de sorunlarçözümleri koyar. Sorun-çözüm plan çalışmaları sırasında önceden belirlenen “sorunçözüm kaynakları”ndan elde edilir. Önce arama toplantılarında ayıklanır. Sonra atölye çalışmasında analiz edilir. Üç ana başlığa dönüşerek tablolaştırılır. Bunlar: Ana sorun, sorun ve çözümler başlıklarıdır. Her sorun-çözüm; yerel geneli, alanlar ve alt alanlar üzerinden üretilir.
  3. Veri-bilgiler planın hem temeli hem de bütün yapı taşlarıdır. Planın her noktası işlenmiş veri-bilgilerdir. Bir bakıma plan veri-bilgi planıdır. Veribilgiler böylesine önemli olunca onu plana uygun hale getirmek ve kullanmak gerekir. Veriler tespit, derleme, analiz etme yoluyla kullanılır hâle gelir. Veri-bilgilerin plan içinde kullanımı tek bir yol ve usule dayanmaz. Veribilgi sınırsız, çabuk üretilmekte, çabuk eskimektedir. Kaynağı, dayanağı mutlaka bilinmelidir. Standart olması, ortak nitelik taşıması gerekir. Ulusal

düzeyde TUİK, yerel düzeyde kurum/kuruluş verileri esas alınmalıdır. Üretilenler ise genel standartlara uygun olmalıdır. Veri-bilgi standardı ve güvenilirliği planında güvenirliğini sağlar. Veri bilgiler için baştan temin yolları, işleme usulleri planlanır. Veri-bilgi yığınından kurtulmanın yolu, veri-bilgi yönetiminden geçer. Veri-bilgiler planda kullanım yerlerine uygun üretilir ve işlenir.

  1. Anketler, planın hazırlık aşamasında yazılı, kayıtlı olmayan, sonradan üretilen temel dokümanlardır. Anketler durum ortaya koyarlar, eğilim belirtirler. Planın gelecek kararlarında yol gösterirler. Bu nedenle anketler önceden, bilinçli hazırlanır. Ortaya çıkan sonuçlarına uyulur.

Anketlerin çeşitleri, hedef kitlesi, denek sayısı, yapılış, güvenilirliği, sonuçların okunması, analizi bilimsel yollarla yapılır. Anketler hedef kitleyi tam olarak yansıtır. O yüzden anket ile plan arasında doğru bağlantı vardır. Doğru anket bizi yerelle uyumlu doğru planlamaya götürür.

Plan hazırlarken ürettiğimiz bütün veri-bilgiler işlendikten sonra plan çatışı altında içeriğe uygun başlıklar oluşturularak kullanılır. Baştan itibaren plan kurgusuna uygun olarak yaptığımız çalışmalar başlıklara ayrılır. Her başlık altında metinler oluşturulur. Metin içinde, düz metin, tablo, şekil, grafikler düzenlenir. Yanda plan tasarımı ve kapsamı tablo hâlinde verilmektedir.

YEREL STRATEJİKK PLAN KAPSAMI (İÇERİĞİ)

1. YEREL NE HALDE ?

• Mevcut durum (Analiz)

2. YEREL NE OLACAK?

• Gelecek planlaması (Örgü)

3. YEREL EYLEMLER NELER ?

• Eylem planı (Uygulama)

4. EKLER

• Dokumanlar

Stratejik plan tasarımı bir akış modeli tasarımıdır. Planlama modeli akış diyagramı sistemine göre hazırlanmaktadır. Başlangıcından onaylanıp bitimine kadar akış diyagramı içerisinde bilgiler birike birike, oluşturula oluşturula plan ortaya çıkar. Plan tasarımı da hem akışı hem de oluşu birlikte götüren bir yapı çalışmasıdır.

Plan akışında temel hareket noktamız şudur:. Tespit : İşlenecek konunun tespit edilmesi Analiz : Elde edilen veri-bilgilerin analizlerinin yapılması Örgü : Analiz edilen bilgilerin plan tasarımına uygun olarak değerlendirilmesi

Yazım : Üretilen bilgilerin yazılı metinlere dönüştürülmesi Planda hangi konu veya işlem yapılırsa yapılsın yukarıdaki yol izlenir. Bu çalışma bizi işleyeceğimiz her konunun önceden planının yapılmasına götürür. Üzerinde çalıştığımız konuları işlerken şu süreci takip ederiz.

  1. 2. Verilerin değerlendirilmesi 3. Konuları tarama 4. Bilgi temini 5. İnceleme-araştırma yapma 6. Bilgi üretme 7. Veri-bilgileri ayıklama 8. Veri-bilgileri kümelendirme 9. Veri-bilgileri analiz etme 10. Veri-bilgileri işleme 11. Veri-bilgileri yazılı metin haline dönüştürme 12. Veri-bilgilerden yazım (metin) elde etme

Sözünü ettiğimiz bu çalışmalar plan tasarımı altında işlenen her başlık için ayrı ayrı üretilir. Planın kurgusuna göre ilgili bölümlerde işlenerek plan metinleri ortaya çıkarılır.

Planlama sürecinde konular (konu başlıkları) üzerinden veri-bilgiler üretilir. Plan örgüsünü oluşturan temel başlıklar altında analiz edilerek metinlere dönüştürülür. Mevcut durum metinleri ve gelecek tasarımı dokümanları olarak yerlerini alır.

Her çalışma planın mevcut durum analizinde ve plan örgüsünde mutlaka yerini alır. Çalışmaların eksik kalmaması için planlama süreçleri ile planlama örgüsü başlıkları karşılaştırılır. Karşılıklı çapraz sorgu yapılarak metinler arasında geçiş ve bütünlük sağlanır.