4.1.18. Yerel Alan Analizi

Sahada var olanları görmek ve tespit etmek amacı ile yerel alan taraması yapılır. Her ne kadar yerel alan bilgileri yerel yönetimlerde, kurumkuruluşlarda varsa da, yeterli görülmemelidir. Kurumsal plan yapılmayıp gerçekten stratejik plan yapılacak yerel alan taranmalı ve bilgiler analiz edilmelidir. Yerelde varlıkların yeniden tespiti, görüş ve öneriler alınması, gelecek odaklı eğilimler, beklentilerin yoklanması saha çalışması ile elde edilir. Yerel bilgiler tarandıktan sonra veri tabanına atılır. Aynı veri-bilgilerin karşılığı varsa güncellenmiş olur. Yeni bilgilerse ilave üretilmiş sayılır. Veribilgiler günceli yansıtır, planın güncelliği, güvenilirliği artar. Yerel alanda, yönetim kademeleri vardır. Her birinin veri-bilgileri farklıdır. Gelecek açısında da plandan beklentileri farklı olması doğaldır. Öyle olunca her yerel basamaktan ne elde edilecekse, onu almaya yönelik yöntemler geliştirilmelidir.

Saha araştırmaları önceden eğitim almış ekipler eliyle yapılmalıdır. Derlenen veriler bilişim programları üzerinden analiz edilmelidir. Analiz sırasında tablo, şekil, metin çözümlemeleri yapılmalı, her yerel yerleşim için ayrı rapor tutulmalıdır. Hepsi bir araya getirilerek ortak rapora dönüştürülmelidir. Yerel alan analizinde karşımıza çıkan birinci temel sorun belirsizlik durumudur. Yerelde ortak değerlendirme ölçüleri olmadığı gibi hangi konuya el atılırsa belirsiz durumla karşılaşırız. Yine de bu belirsiz durumlar yerelde taranacak veri-bilgilerle aşılmaya çalışılır.

Yerel alanda karşımıza çıkan ikinci temel konu yerleşim düzenidir. Bu nedenle ayrıntılı olarak veri-bilgi toplanmalı, değerlendirilmelidir. Yerleşim düzeni planda yer alan gelecek çalışmasıdır. Yerel yönetimler gerek mekânsal planlarında, gerekse stratejik planda mekânsal gelişmeyi hedef alırlar, işlerler. O nedenle yerleşim düzeninin mevcut durumunu ortaya koymak yerinde olur.

Yerleşim düzenini, yerel yönetimin hizmet alanındaki birimler olarak ayırmak gerekir. Bunlar, İl, İlçe, Kent, Belde, Köy-mahalle, İkincil yerleşim yerleri gibi ayrıma tabi tutularak incelenir.

Yerelde üçüncü önemli konu ise ölçek sorunudur. Ülkemizde temel istatistik birimi olan illerde dahi yeterince ortak, veri-bilgi tabanı oluşmamıştır. İllerde dönemsel olarak yayınlanan “Sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralaması” yerel yönetimlerin ihtiyaçlarını karşılamada yetersizdir. İlçeler arası gelişmişlik kriterleri iki kere yayınlanmıştır. Mevcut ölçekler yeterli sayılmaz. TÜİK yıllık verilerde ilçe bazlı tutulmamaktadır. Hâlbuki ilçe planlamasının temel sıkıntısı yerel ölçekli veri eksikliğidir.

Plan yapanlar geliştirdikleri yöntemlerle alan taramaları yaparak yerel ölçekli verileri üretmek zorundalar. Karşılaştırma yapmak, analiz etmek için ölçek olması gerekir.

Yerel alan analizinin en alt yerleşim birimi köylerdir. Büyükşehir Belediyeleriyle beraber köyler mahallelere dönüşerek en alt birim mahalleler olmuştur. Kırsal kesimdeki köy yerleşimlerin konumu, mevcut durumu, geleceğe yönelik yürütülen faaliyetler, beklentiler üzerine yapılan görüşmeler, anketler, veri-bilgi derlemeler alanlara göre raporlanır. Tek tek köy raporları ortak hale getirilir. Planlamanın mevcut durumu ve gelecek kararlarında kullanılır.

Mahalle kentin parçası olan en alt yerleşim birimidir. Mahalle analizi ile kent kapsamındaki yerleşimler kastedilmektedir. Kentle bütünleşmiş mahallelerde kentsel taramalar, veri bilgiler, görüşmeler, anketler, köylerde olduğu gibi alanlara göre ayrılarak raporlanır. Ortak hale getirilen mahalle raporlar ı, durum analizinde ve gelecek karar analizlerinde kullanılır.

Kırsal kesimde yer alan köylerden büyük ve coğrafyada merkezi konumu olan, belediye kanunlarıyla yönetilen belde yerleşimlerinde yapılır. araştırmalar, taramalar, anketler ve görüşmeler yapılır. Var ise beldenin vizyon, misyonun, amaç, hedef ve stratejilerini içeren çalışmalar planda kullanılır. Ayrıca beldeye mahsus veri-bilgi taramaları yapılır. Bütün bu çalışmalar beldenin kendi başına stratejik planı yapılıyormuş gibi ana plana benzer şekilde rapor hazırlanır.

Yerelde birden fazla belde var ise bunların ortak yanları bir araya getirilerek beldelerin ortak özellikleri ve gelecek mukayeseleri tablolar halinde çıkarılır. Üretilen bütün veriler ve raporlar ana plan olan stratejik planı mevcut durumu ile gelecek tasarımlarında kullanılır, değerlendirilir.

İlçe belediyesine iki yönlü bakmak gerekir. 1. Büyük kent içerisinde yer alan ilçe belediyeleri. Bu belediyelerin alan sınırı, ilçenin sınırıdır. İlçe belediyesi üzerine çalışılır iken hem kent hem kırsal alan çalışmaları birlikte yürütülür. Yapılan yerel alan çalışmaları birleştirilerek raporlanır.

Tıpkı beldelerde olduğu gibi ilçe belediyesinin de kendi bağımsız stratejik planı yapılıyormuş gibi ana planın çatısına benzer plan bölümlerine ayrılır ve rapor hazırlanır. Hazırlanan rapor yerel stratejik

planı durum bölümünde ve gelecek tasarımında referans ve kaynak olarak kullanılır. 2.Büyükşehir olmayan ilçe belediyeleri. Büyükşehir olmayan ilçe belediyeleri nüfusu 50 bin altında ise stratejik plan yapma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak yoğun yerleşim olması ve yönetimlerin gelecek kararları alması nedeniyle nüfusa bakılmaksızın stratejik plan yapılması yararlıdır. Burda da köy, mahalle ve belde yerleşim birimlerinde olduğu gibi saha taramaları, anketler, görüşmeler, kurum görüşleri, yerelle ilgili veri-bilgi araştırmaları ve taramalar yapılır. Planın mevcut durum ve gelecek tasarısında kullanılır. İlçe belediyesi kendi adına bağımsız stratejik plan yaparken ilçe genel yöndetimi ile işbirliği yapar.

İlçe belediyelerin de olduğu gibi ilçe geneline de iki boyuttan bakmalıyız. 1. Büyükşehir belediyesi sınırları içinde kalan ilçeler. Büyükşehir alanında yer alan ilçeler merkez ilçeleri konumundadır. Büyükşehrin ana stratejik plan içerisinde yerel alan birimi olarak yer alır. İlçedeki kaymakamlık, kamu kurum kuruluşları, yerel yönetim, STK ve özel sektörün kurumsal bilgileri taramalarla elde edilir. İlçenin bütününü kapsayan veri-bilgi havuzu üst planlamada ilçe başlığı altında kullanılır. 2. Büyükşehir olmayan ilçe geneli. Burada ilçeler vilayet sistemi altında bağımsız yerel alan yönetimlerine sahiptir. İlçeler kendi sınırları içerisinde ilçe belediyesi, belde, mahalle ve köyleri kapsayacak şekilde stratejik planı bağımsız olarak yapar.

İl stratejik gelişim planı yapıldıktan sonra ona uygun olarak ilce stratejik planı yapılması daha doğru ve yerinde bir karar olacaktır. Çünkü ilin bütünü kapsayan gelecek kararları mekânsal ve fonksiyonel görev-hizmet dağılımları sonucu ilçeye düşen statü üzerinden ilçe planı yapılması ilin bütünlüğünü sağlayacaktır. Dolayısıyla tutarlı, ilişkili, bağımlı ve fonksiyonlu plan ortaya çıkmış olacaktır.

Kent merkezleri yerel alanın ismiyle anılan cazibe merkezi olan ana yerleşim birimleridir. Buralar aynı zamanda il merkezleridir. Üzerinde de il belediyesi veya büyükşehir belediyesi bulunur. Kentler yoğun yerleşim yerleri olduğundan her türlü toplumsal ve sosyal ilişkiler ağına sahiptir. Yerel taramalarda “kente özgü” dediğimiz tarama planı üzerinden araştırma yapılır. Üretilen bütün veri-bilgi ve kaynaklar stratejik planın mevcut durumunda, bütün alanlarında, gelecek taraması bölümlerinde kullanılır, değerlendirilir.