3.1.8.Yerel Alanlari Tarama

Yerel yönetimin stratejik planı hizmet alanı dediğimiz yerel alanın üzerine oturur. Öyle olunca yerel alanın taranması gerekir. Yerel alan taraması, plan için ihtiyaç duyulan veri-bilgilerin yerelden (sahadan) elde edilmesi, üretilmesi işlemidir. Bu işlemler yapılırken yerelde gezi-inceleme-araştırma- soruşturma-gözlem-tespit çalışmaları yapılır.

Yerel alandan elde edilecek veri-bilgiler için önceden planlama veya hazırlık yapmalıyız. Yerel alandaki yerleşimler farklı olduğuna göre her biri için ayrı çalışma yapmalıyız. Mesela köyün verileri ile belediye verileri ayrı olmalıdır. Böyle bir tarama için önce yerel alan envanterini bilmek gerekir. Daha açık söylersek veriler yerel yönetim birimleri üzerinden toplanmalıdır. Her yerel yönetimin verileri de farklıdır.

  Yerel yönetim birimlerinden veriler derlenir veya taranırken bazı yöntemler geliştirmeliyiz. Bunlar.

  • Anketler
  • Kamuoyu yoklaması
  • Görüşmeler
  • Yerel toplantılar
  • Yerel sorun-çözüm tartışmaları
  • Yerel gelecek amaçlı hizmet yatırım istekleri
  • Örnek olay incelemeleri
  • Hizmet ve yatırım incelemeleri
  • Gelişim modellerini inceleme

Her yerel yönetimin alanındaki gerçeklere uygun saha inceleme araştırma yöntemleri belirlenir. Yerel birimler gezilerek, yerinde incelenerek veriler derlenir. Saha araştırmaları ekip tarafından yapılmalı, çalışmalar yazılı görsel kayıtlara alınmalıdır. Yerele ait bilgi-belgeler kurumlarda ise ilgili kurumlardan temin edilmelidir. Yerel alan taramaları planlı yapılmalı, üretilen veribilgiler plan yapımında kullanılmalıdır. Yerel yönetim birimlerinden derlenecek veriler, veri temin yolları kullanılarak veri tabanından elde edilmelidir. Veriler çok boyutlu toplanmalıdır.

  • Kurumsal veriler
  • Bireye dayalı veriler
  • Coğrafyaya dayalı veriler
  • Sektöre (alana) dayalı veriler

Yerele özel veriler yerelde hangi verilere ne kadar ihtiyaç duyulacağının tespiti, plan yapıcısı tarafından belirlenir. Uygulamada önce istenen verilerin listesi çıkarılır. Bunlar için form ve tablolar hazırlamak ilgili yerel yönetimden

ve oradaki kurumlarından istenir. Yerel yönetim birimleri kademelenmesi plan yapan yönetimin kapsamına göre değişir. En üst seviyeden bakıldığında yönetim kademelenmesi şöyle görülmektedir. Köy (oba, mezra, mahalle, kom) Mahalle (kümeler) Belde İlçe Belediyesi (mücavir alan, sahil, yayla) İlçe geneli Kent (İl BŞB) İl geneli

Ülkemizde yerel alana yerleşim birimleri olarak baktığımızda bir standart yakalanamaz. Her coğrafyaya göre yerleşim şekilleri görülür. Bu nedenle resmi yerleşim kademelerini esas almalıyız.

Yerel yönetimde plan yapılırken yönetim sınırları kapsamında sahadan, var olan yönetim birimlerinden veri derleme-tarama yoluna gidilir.

Büyükşehir olan yerel alanda köyler “varlık” olarak varken hukuken mahalle konumundadır. Ancak geleneksel köy yapısı ve özelliklerini korumaktadır. Büyükşehir olmayan il-ilçelerde köy statüsü devam etmektedir. Kırsal kesimdeki yerleşimleri olan köy, mahalle, mezra, kom, öbek, site, çiflik vb. gibi isimlerle anılan yerleşim birimlerinde taramalar ve görüşmeler yapılır, anket düzenlenir. Veri-bilgiler derlenir. Bu alanlarda anket yapılacaksa “örneklem” yoluyla durum tespiti ve eğilim yoklanır.

Mahalle kentin parçası olan yerleşim birimleri olduğu kadar, resmen mahalle konumunda olup kentten ayrı yerleşim birimleride bulunabilir. Kentle bütünleşmiş mahallelere “kent” olarak bakılır. Kent dışı mahallelerde köye benzer yerel taramalar yapılır

Kırsal kesimde köy yerleşimlerinden büyük belde yerleşimleri yer alır. Beldeler belediye statüsünde yerel yönetim birimidir. Belde yerleşimleri mahallelere ayrılır. Durumları köylerden farklı taramaları gerektirir. Belde taramaları önceden hazırlanan “tarama planına” göre yapılır. Belde (belediye) yönetimi, imar-yerleşim durumu, yerel kalkınma, projeler hizmet ve yatırımlar, bakımından ayrıntılı sorgulanır.

İlçe belediyeleri ikili bir yapıya dönüşmüştür. Büyükşehir içinde yer alan ilçe belediyeleri ilçe coğrafyasını kapsar. Diğer illerde ilçe belediyeleri, ilçe içinde dar alanda sınırlara sahiptir. Ayrıca ilçelerin bitişiğinde veya yaylak, sahil gibi kesimlerde mücavir alanları oluşur. Konumları itibarıyla hem imar sahası hem de yerleşim dışı sahayı kapsarlar.

İlçe sınırlarında yaşayan toplum, ilçe belediyesini temsil eder. Yerel alan taramaları belediye sınırları içinde yapılır. Burada da tarama öncesi “tarama planı” yapılmalı, hedeflenen çalışmalar ekipler eliyle yürütülmelidir.

İlçe üzerinde belediye sınırları ve konumu ne olursa olsun ondan ayrı “ilçe yönetimi” bulunur. İlçeler yönetim merkezi ilçe coğrafyasıyla bütün oluşturur. Planlama da bu konuma göre yapılır. İlçe üzerine yapılan planlamada, yerel alan taraması, kent merkezi, belde, köyler üzerinden ayrı ayrı yapılır. Ancak ilçe genelini kapsayan yerel alan taraması ayrıca yapılır. Burada amaç ilçe bütünlüğünü görmek ve alanı bütün planlamaktır. Öteki yerel alan taramalarında olduğu gibi planlama yaparak tarama gerçekleştirilir.

Kent ister ilçe, ister il, ister büyükşehir merkezi olsun kendi başına bütünlüğü olan yerleşimlerdir. Hem merkezi yönetim hem yerel yönetim merkezleri kentlerde konuşlanır. Kentler konumları itibarıyla kent dışı alandan ayrılır. Kendine mahsus tarama usulleri ile taranmalıdır. Kent; toplumsal yapı, alan, sektör, üretim, iş, hizmet, yatırım, proje faaliyet mevcut durum yönderinden incelenmelidir.

Kentsel tarama ve incelemeler ülkemizde henüz yeni yapılan çalışmalardır. Kentler bağımsız yönetim birimi oluşturmazlar. Kamu, yerel yönetim kentlere hizmet sunar. Şimdiye kadar yürütülen çalışmalar kurumsal çerçevede yürütülmüştür.

Kentsel bütüne bakarak, bütün yönetim aktörlerini içine alarak ortak organizasyonla kenti planlamak zor ama zorunludur. Yerel taramalarda her kente özgü ‘’tarama planı‘’ yapılmalı ve uygulanmalıdır. Gelişmiş ülkelerde kente bütün bakılarak kentsel konular, kentsel görev ve sorumluluklar tayin edilmektedir. Rehber olması açısından ‘’Kentsel tarama rehberi‘’ vermekteyiz.