3.1.3.Stratejik Alanlar Tespiti

Genelde aynı anlam için kullanılan alan ve sektör kavramları birbirinden farklıdır. Sektör, daha çok ekonomik boyutlu bir bakıştır. Ekonomi içine giren, değer üreten, bütünlüğü olan bir faaliyet alanını anlatır. Reel, fiziksel, sayısal, somut yönleri bulunur. Planlamada ekonomik kalkınma için kullanılır. Sektörler iç içe geçtiğinden ayırmak, gruplandırmak zordur.

Stratejik gelişim planı çalışmalarında sektör yerine, hem de onu içine alan geniş bölüme, alan demekteyiz. Alana stratejik olarak bakıldığı zaman kendi içinde öncelikli olmaktadır. Böylece öncelik sıralaması yapılması çalışmanın ilk adımını oluşturur.

Alan, sektörü de içine alan insan ve mekân kavramlarını da kapsayan daha geniş bir çerçevedir.

Klasik planlar sektör üzerinden planlamaya giderken, stratejik planlar alan boyutu üzerinden çalışırlar.

Yerel Yönetimler de çok boyutlu planlamalarında “alan” ayrımı kullanmaktadır. Üstelik “eksen” ayrımına da uymaktadır. Alanlar iç içe geçse bile sınıflandırmak zor olmaz.

İl-ilçe alan yönetimi ile yönetilmektedir. Yerelde sektörel bazda hizmet, faaliyet ve yatırımlar yapılmaktadır. Planlı kalkınma dönemlerinden beri yerelde toplum kalkınması, bölgesel kalkınma gibi her alanda gelişme öngören planlamalar yapılmıştır. Bugün de yarın da yerelde sektörler olacağına göre planlama kaçınılmazdır.

Burada iki temel konunun çözülmesi ve netleştirilmesi gerekir.

  1. İster alan/sektörel, ister mekânsal olsun stratejik planlama yapılmadan önce ölçek kararları verilmelidir. Her il-ilçede kurumlar ile iç içe geçmiş, hizmetler ortak sunulurken zorunlu olarak mülki sınır üzerinden planlama yapılmalıdır.
  2. Her il-ilçede sektör var olduğuna göre, yapılması gereken bunların seçimi ve önceliği olmalıdır. Merkezi planlama anlayışında sektörel büyüme hedeflenir, mekânsal konuşlanma uygulamaya bırakılır. Hâlbuki yerelde coğrafya sınırlı, kaynaklar kıt, kamu-özel yatırımları sınırlı, aktif nüfus azalmaktadır. Bu gerçekler ışığında, yerel koşullara göre sektör seçimleri ve önceliklerine gidilmelidir. Yerelin öne çıkan kaynak ve potansiyeller ekseninde önceliklendirme yapılmalıdır.

Planlama anlayışında, ülke ve bölgesel gelişmeler, sektörler üzerinden ölçülmektedir. Dış dünya ile mukayeseler sektörler üzerinden yapılmaktadır. Yerel stratejik planlama aynı zamanda bir alan sektörel planlamadır. Planlama zinciri içinde yer alırken sektörel ayrım yapma ve işleme mecburiyeti var. Ana planlama teması stratejik yaklaşım olduğundan, alanlarda önceliklendirme yoluna gidilmelidir.

Alanlar belirlenirken yerel için önemi, bölge içindeki fonksiyonu, gelişimde üstlendiği rol, etkisi, eğilimleri dikkate alınır. Bu yaklaşım, geçmiş ile gelecek arasında köprü kurar. Devletin eliyle planlı kalkınmada sektörel gelecek planlanmış, ancak bunların nerelere konuşlanacağı önemsiz sayılmıştır. Bu yöntem bölgeler arası dengesiz kalkınma oluşturunca, mekânsal planlamaya dönülmüştür. İl ve ilçelerde kalkınma için mekânsal bütünlük içinde sektörel gelişme yetersiz kalmaktadır. Sektörleri de içine alan çok boyutlu stratejik “alan” planlamasına geçilmektedir. Bu yöntem yerel alanlara uygun düşmektedir.

Yerel stratejik planlar, üst planların ışığında gelişme eksenleri üzerine kurulur. Eksenlerin altında alanlar (sektörler) yer alır. Alanlarda kendi içinde alt alanlara ayrılır. Tıpkı alanlar gibi alt alanlarda da öncelik sıralaması yapılır.

  • Alanları alt alanlara ayırmanın bazı yararları bulunur.
  • Alanı detaylı analiz ve incelemeye yardım eder
  • Yerelin alan içi önceliklerini ortaya koyar
  • Alanın bütün yönleriyle işlenmesini sağlar
  • Yerel coğrafyanın en alt birimine kadar alanla ilişkisini gösterir
  • Alanlar arasındaki iç içe geçişi ortaya çıkarır
  • Yerele tam nüfuz etmeyi sağlar

İl-ilçede alt alanların sorunları ve çözümleri ayrıntılı olarak tespit edildiğinde yerelde ne varsa ortaya konur. Bunları da öncelikli olarak sıraladığımızda yerelin sorunları önem derecesine göre sıralanır.

Yerel yönetim stratejik plan eksenleri belirlenirken sektörlerden yararlanılır. Eksenler, sektörleri doğrudan etkiler ve şekillendirir. Böylece eksenler üzerinden alan tespiti, planlar arasındaki uyumu da sağlar.

Burada önemli olan alanların normal sıralaması değil, öncelikli sıralamasıdır. Yerelde pek çok sektör yer alır. Ama bazıları güç ve fırsat yaratır, gelişimi sağlar. Bazılarının önem ve etki derecesi az olur. İkinci, üçüncü derecelerde yer alır. Bunların analiz edilmesi plan yaparken zorunludur.

Yerelde çalışan kurum ve kuruluşlar açısından baktığımızda da durum değişir. Kamu kurumları, il özel idareleri, hatta özel sektör sektörel yapılanma üzerinden örgütlenir ve çalışırlar. Belediyeler ise insan yoğunluklu kentsel alana hitap ederler. Kentsel coğrafyada çok boyutlu, iç içe geçmiş sektörleri de içine alan hizmet alanları karşımıza çıkar. Planlamada önemli olan, ortak alanlar bulmak yerine rol ve önemlerini analiz ederek öncelikli sıralamaya ve gruplamaya gitmektir. Böyle olunca yerele bütün olarak bakarız.

Stratejik gelişme planlarının yapım usul ve tekniklerine uygun olarak öncelikli alanlar tespit edilir. Her alanı öncelikli kabul edemeyiz. Stratejik alanlar, plan yöneticisi ve ekibinin yoğun çalışma-tarama-analizlerinden sonra belirlenir. Alan tespitinde yerelin konumu, özellikleri, dinamikleri mutlaka değerlendirilir. Yerelin özgün olması da burada ortaya çıkar.

STRATEJİK ALANLAR NASIL ÖNCELİKLENİR, SIRALANIR?

Stratejik plan yapılırken alanların ve alt alanların seçilmesi yeterli değildir. Alanların önceliklendirilmesi de gerekir. Çünkü stratejik planın temel özelliği önceliklerin planlamasına dayanır. Öyle olunca alanların sıralaması önem kazanır. Alan sıralaması nasıl olmalı? Hemen belirtelim. Alan sıralamasına paydaşlar, katılımcı ve akil adamlar karar verirken bunun teknik ve yöntemlerini plancı hazırlar. Şimdi sıralama yöntemlerini inceleyelim.

  1. belirlenen alanlar, verilen değerler üst üste katılımcılara sorulur. Azalan katılımcılara sorularak nihai karara varılır.
  2. sıralama yaptırılır. Çıkan sonuç açık grup tartışması yöntemi ile tartıştırılır. Önceliklendirilmiş alan listesi oluşturulur. 3.Ağırlık ve önem sıralaması. Bu yöntemle alanlar çapraz sorguya tabi tutulur. Alanlar bir tabloya alınır. Her alanın yerel yönetim alanı için önemi, eksenler içinde ağırlığı, yerel ekonomi içinde yapı değerler verilerek elde edilen puanlara göre sıralama yapılır. Sıralama tablosu yanda verilmektedir. Bu yöntem toplantılarda uygulanır. Atölye çalışması ile sonuçlandırılır.

Yukarıda sıraladığımız üç yöntemin dışında da usuller uygulanabilir. Ancak uygulamada denenmiş, doğru-objektif sonuç alanmış yöntemler olduğundan önermekteyiz. Her üç yöntemde ayrı ayrı uygulanarak çapraz karşılaştırma yapabiliriz. Yöntemler, toplantılarda uygulanacağından kolaydır ve zaman almaz.