3.1.2 Eksenlerin Tespiti

Eksen, stratejik planın gelişme durumunu ortaya koyan kümelenmiş odaklardır. Eksen’e; temel stratejik adımlar, ana temalar, odaklar, kalkış noktaları, bileşenler, temel konular, katmanlar ana amaçlar gibi isimler verilir. Bir stratejik plan özünde, tercihler arasından seçim yaparak varmak istediği noktayı, atacağı adımları gösterir.

Stratejik Plan; alan, mekân, sektör, yaşam, yönetim gibi canlı, dinamik, hareketli unsurlar üzerine kurulur. Bunların hepsini eşit oranda kapsayan plan mümkün olamaz. Öyleyse gruplandırmak, kümelendirmek, seçim yapmak, önceliklendirmek gerekir. Hepsinden, her şeyden olsun yaklaşımı ile yapılan planlar uygulama şansı bulamaz. Önümüzdeki döneme, ulaşmak istediğimiz temel noktaları seçerek yaklaşırsak stratejik plan yapmış oluruz. Diğer unsurlar da bu eksenlerin etrafında önceliklerine göre sıralanırsa stratejik plan oluşur.

Yerel yönetim stratejik planı hazırlanırken eksen tespiti hazırlamak oldukça zordur. Bu zorluğu açmak için bazı formüller kullanılır. Bunlar üzerinden eksen tespiti yaparız.

Kalkınma Planına Uymak

Ülkemizde on adet beşer yıllık dönemler halinde kalkınma planı yapılmıştır. Planlar temalar, eksenler belirlenerek yapılmaktadır. Kalkınma planı, en üst ve bağlayıcı plan olduğuna göre yapacağımız plan da bu temalar ışığında eksen belirlemelidir.

Bölge Planlarına Uymak

Çoğunlukla kalkınma ajanslarının yaptığı birkaç ili kapsayan bölge kalkınma planları yürürlüktedir. Dönemleri kalkınma planı dönemini kapsar. Bölge planları da kalkınma planları ana eksenleri (temaları) ışığında eksen belirlerler. Çünkü kalkınma planları bağlayıcıdır ve bölgelere rol biçmektedir. Yerel yönetim stratejik planları da İl-İlçe düzeyinde olduğundan bölge eksenlerine uygun eksen belirlemelidir.

İl Gelişlim Planları

İl gelişim planları az ilde yapılmaktadır. Doğru ve hiyerarşik olanı, il gelişim planı yapılmadan çevre düzeni planı ve alt planların yapılmamasıdır. Ancak ilin bütününü kapsayan plan beklenmeden alt planlar yapılmaktadır. İle hitap eden il gelişme planıyla eş zamanlı yerel stratejik planlar yapılmalıdır.

İl Çevre Düzeni Planı

İlin bütününü kapsayan mekânsal düzenlemeler getiren il çevre düzeni planı alt planları bağlar. İl ÇDP, kalkınma ve bölge planlarından

bağımsız ve kopuk yapılmaktadır. Özellikle mekânsal boyutu ile yerel stratejik planları sınırlar. Yerel planlar yapılırken söz konusu planın ana tema, amaç ve kararlarına uyulmalıdır.

Yerel Yönetimin Yaptığı Önceki Uygulanan Stratejik Planlar

Bu planlarda ana eksenler, temalar yer almış olabilir. Yerel yönetim anlayışı gereği planda yer alan temaların devamı istenebilir. Aslında doğru olanda budur. Nasıl yönetimler devamlı ise, planlar da devamlı, birbirini takip etmelidir. Ancak yerel yönetimlerin yeni anlayışları, yeni plan ortaya çıkarmak ister. Burada yerel yönetimin plan birikimleri göz ardı edilmemelidir,

Yerelin Kaynak Ve Potansiyelleri

Planın ana eksenlerini belirlemede etkili olur. Her yerel yönetimin bir coğrafyası vardır. Bu coğrafyanın kaynak, imkân ve potansiyelleri farklı olabilir. Örneğin bir bölge turizmde güçlü iken diğer bölgede tarımda öne çıkabilir. Eksen belirlenirken yerelin kaynakları, imkânları, varlıkları, potansiyelleri göz önüne alınmalıdır.

Yerelin Konumu

Üst planların hedefleri bağlayıcı olsa da, yerel halkın (toplumun) zaman içinde gelişen istek, ihtiyaç ve beklentileri plan eksenlerinin belirlenmesinde dikkate alınır. Yerel belirli sektör veya alanlardan çekilmek isteyebilir. Bu gibi durumlarda, eksen belirlerken önemsenir.

Yeni Gelişmeler

Yerel alandaki yeni gelişmeler planlamanın yönünü değiştirebilir. Yeni durumların gelecek öngörüsü eksen belirlemesine ışık tutar. Mesela bir bölgede üniversite, sağlık, eğitim, ulaşım gibi yeni gelişmeler etkili olabilir. Ulusal kararlar sonucu bir bölgeye potansiyel gelişme gelebilir. Eksen tespitinde yeni gelişmeler analiz edilmelidir.

Vizyon Işığı

Stratejik planlar vizyon ışığında gelecek kararları alırlar. Yerel yönetim için ortaya konan vizyon, ilerde oluşacak durumu da ifade eder. İşte olacak o duruma ulaşmanın ana adımlarına eksen demekteyiz. Eksen belirlenirken vizyon ışık tutmalıdır. Ancak eksenler vizyon tespitinden önce belirlenirler. Ortada bir çelişki olsa da, eksenleri yalnız vizyonların çizmediğini bilmek gerekir.

Ortaya Konan Amaç ve Hedefler

Önceki stratejik planlarla ortaya konan amaç ve hedefler aslında fazla değişmez. Hele uzun vadeli, genel amaçlar tespit edilmişse hala geçerliliğini koruyabilir. Çünkü stratejik planlar beşer yıllık yapılmakta dır ve bu uzun bir zaman sayılmaz. Yerel yönetimin yeni liderleri iş başına gelirken pek çok amaç ve hedefi ilan ederek yönetime gelir. Hem kendi amaç ve hedefleri hem de bağlayıcı planların ışığında, yerelin gerçeklerinden hareketle eksen belirleme yoluna gidilirse doğru adım atılmış olunur.

Görüldüğü gibi, eksen belirleme işi, yerel yönetim liderinin veya plan yapıcıların tercihlerinden öte teknik bir çalışma istemektedir. Zaten planda bugünden hareketle yarına hazırlanma olduğuna göre, var olan birikimler üzerine oturması doğaldır.

Planlama yönetimi ve ekibi tarafından yukardaki inceleme-araştırmatarama- analizler sonucunda belirlenen eksenler arama konferanslarında delfi yöntemi kullanılarak net olarak çıkar.

Delfi yönteminde, paydaşların katıldığı arama konferansında tasarlanan anketler tartışılır, oylama yapılır. Bu işlem üç kere sürer.