Eylem Planı

4.2.19.EYLEM PLANI

Eylem planı, stratejik planın son adımıdır. Silaha benzetilerek planın 
“ateşleme noktası” denmektedir. Tıpkı bir avcı gibi gerekli hazırlık ve donanımlar 
yapılmış, amaç ortaya konmuş, hedef gözlenmiş ve belirlenmiş, sıra 
“ateş açmaya” gelmiştir. Eylem planı da odur.

Başka şekilde söylersek eylem planı, hedefe ulaşmak için atılan adımlardır. 
Kimi planlamalarda eylemlere “adımlar” denmektedir. Plan bütün yönleriyle 
hazırlanmış, donanmış, sıra hedefe doğru adımlar atmaya gelmiştir. 
Eylem planı odur.

Anlaşılıyor ki eylem planı olmadan stratejik plan, kitaplık raflarını süsleyen 
kitap olmadan öteye geçemez. Eylem planı stratejik planın uygulama 
yönüdür.

Eyleme en basit hâliyle stratejinin uygulanması denir. Strateji süreci, 
stratejinin oluşumu, uygulanması ve kontrolüne dayanır. Eylem stratejinin 
hayat alanıdır.

Eylem planı gelecek planlamasının ayrılmaz bir parçasıdır. Gelecek tasarımında 
son nokta eylem planıdır. Yani plan üzerine yapılan bunca çalışmalar 
eylem planı ile hayat bulur. 
Eylem planı hazırlama konusunda farklı çalışmalar yapılmaktadır. Eylem 
planının bir standart şekli bulunmamaktadır. Eylemi anlatan metin, onu 
yapacak birim ve süre sabit olmakla beraber farklı eylem planı tabloları 
hazırlanmaktadır.

Eylem planına yüklenen “eylemler” stratejinin ta kendisidir. Strateji yerine 
“eylem”, “adımlar” gibi kavramlar da kullanılmaktadır. Yazılan eylem 
metni, uygulama adımları olan (proje, yatırım, faaliyet, etkinlik, kampanya 
gibi) ait bölümlere ayrılmaz ise açıklamaya muhtaç hâle gelir. Planda 
sadece “strateji cümlesi” yazılması yeterli olmaz. Planın nihai hedefini de 
açıklayamaz. O yüzden strateji mutlaka eyleme dönüşmelidir. Strateji ile 
bağlantılı eylem planı hazırlanmalıdır.

Eylem planına yukarıdan değil aşağıdan bakmalıyız. Yani eylemden 
başlayan sorular sormalıyız. 
Eylemler ilgili hedeflere ulaşmada yeterli mi? 
Eylemler başarıyla (büyük oranda) uygulama gücüne sahip mi? 
Eylemler hedef ile tam örtüşüyor, karşılıyor mu? 
Eylemler, alternatif çözümler kucaklıyor mu?

Eylem planı hazırlarken bir temel zorlukla karşılaşırız. Bu zorluk plana 
tuzak olur. O da eylemin uygulanabilirliği yönüdür. Temel soru şudur? Stratejik 
planın stratejilerine uyan dönemsel (5 yıllık) eylemler mi hazırlanmalı? 
Yoksa onun yerine yıllık performans programları ile yetinmeli miyiz?

Eylem planı, stratejik plan ile tutarlılık gösterecekse, dönemsel eylem 
planı hazırlanmalı. Buna “çerçeve eylem planı” diyoruz. Evrensel stratejik 
planlarda uyumlu ve bağımlı, çerçeve eylem planları hazırlanmakta, güncelliği 
performans planına bırakmaktadır. Doğru olan da budur. 
Çerçeve eylem planı aşağıdaki hususları kapsar. 
Amaç ve hedeflerle bağlantılı ve onların çerçevesinde kalmalıdır. Sınırları 
aşmamalıdır

Kaynağa doğru gidersek sorunun çözümünü hayata geçirmelidir. Çözümü 
yansıtmalıdır

Amaç-hedef uygulamasına yönelik ucu açık olmalı, yıllara sarkan uygulamalar 
içermelidir

Eylemin gerçekleşme şekli, kurum koordinasyon, kaynak uygulama 
süresi gibi temel adımları göstermelidir 
Eylem birden fazla alternatif içeriyorsa bunlar açık, net ifade edilmeli, 
birbirleriyle çelişmemelidir 
Eylemin gerçekleşme vurgusu öne çıkarılmalıdır. Onu gerçekleştirecek 
amaç, yöntem mutlaka belirtilmelidir (proje, yatırım, faaliyet, etkinlik 
vb.)

Eylemi uygulayıcı birimlerin kapasitesi ile uyumlu olmalıdır 
Eylem, performans göstergesi ile uyumlu, ölçülebilir ve somut olmalıdır 
Eylem yoruma ve tartışmaya mahal bırakmayacak şekilde somut olmalıdır 
Birden fazla stratejiye bağlı eylemler oluşturulurken öncelik ve öneme 
uyulmalıdır

Yerel alanda uygulamaları tam görebilmek için planların taranması ve 
analiz edilmesi yetmez. Uygulamaya bakılması gerekir. Uygulamayı da 
bize eylem planları verir.

Çoğu planlarda ‘’eylem planı‘’ bölümü yer almaz. Bunlar bağımsız bölüm 
hâlinde verilmeyebilir. Kimi planlarda performans planı içinde, kimi 
planlarda plan raporu içinde serpiştirilmiş hâlde yer alır. Önemli olan onları 
ayıklamak, uygulama yönüne bakmaktır.

Eylem, stratejik planın nihai yüzüdür. Kalkınma planlarındaki yönetici 
özetlerine benzer, plan uygulamalarında amaç-hedef stratejilerinin 
uygulanmasını gösteren beş yıllık dönemi kapsayan tablodur. 
Eylem planında ortaya konan amaçlara ulaşmak için, hedeflenen faaliyetlerin 
yıllık bazda gerçekleşmelerini gösteren bilgiler, eylem planı tablosunda 
gösterilir.

Eylem planı aşağıdaki yönlerden stratejik planı kolayca algılamamızı 
sağlar. 
Eylem planında faaliyetler madde madde yazılır 
Eylemin gerçekleşmesi projeye bağlı ise karşılığında yapılacak proje 
yazılır

Eylem planında kararların gerçekleşme süreleri yazılır 
Eylemin sektörü, ilgili kurumu yazılır. Böylece birim performans programına 
altlık hazırlanmış olur 
Eylem planında faaliyet ve projelere yer verilir. Ayrıntılar yıllık programlara 
bırakılır

Eylem planı sonuç olduğundan değiştirilmez. Ancak plan yenileme 
durumunda değişir 
Eylem planı beş yıllık yatırım, bütçe programı değildir. Öyle de anılmamalıdır 
Stratejik planın somutlaşmış yüzüdür 
Eylem planına bakarak stratejik plan tam anlaşılmaz. Planda eylem dışında 
mesaj ve kararlar bulunur 
Eylem planında sadece rakamsal bilgiler bulunmaz. Plan aynı zamanda 
yol göstericidir 
Eylem planında kaynak gösterilmez, kaynak-bütçe kullanımı yıllık performans 
programına bırakılır

Eylem planı yıllık performans programı ve performans bütçesine rehber 
niteliğindedir 
Eylem planı stratejik planın parçasıdır. Ondan ayrı düşünülemez ve 
değerlendirilemez

Eylem planı yapımı teknik çalışmadır. Amaç-hedef-stratejide karşılığı olmayan 
eylem yazılamaz. Daha doğrusu bunların bir tabloda toparlanmış 
hâli sayılır. Beş yıllık ve yıllık olarak yapılır.

Eylem planı genellikle planın uygulama bölümünde gösterilmektedir. 
Ancak Eylem planı, ana planın bir parçasıdır. Plan tasarımı içinde işlenmelidir.

EYLEM PLANI NASIL HAZIRLANIR?

Eylem planı hazırlama stratejik planın en zor ve karmaşık tarafıdır. 
Eylem planı hazırlama tecrübe ve uzmanlık gerektirir. Planın 
uygulama tarafı olduğundan uygulayıcılara, paydaşlara en çok 
lazım olan bölüm, eylem planı bölümüdür. O yüzden ayrı bir kitap 
halinde yazılması tercih edilmektedir. 

Eylem planı hazırlanırken aşağıdaki adımlar atmalıyız.

1. Eylem planının her maddesi amaç-hedef-strateji çizgisinde yazılır. 
2. Eylem planın ‘’ eylem ‘’ dediğimiz metni plan tablosunda proje, 
yatırım, faaliyet, etkinlik gibi alt bölümlere ayrılır. 
4. Proje analizlerinde elde edilen sonuçlar eyleme alınır. Ayrıca 
proje havuzundan yararlanılır. 
5. Yatırım analizlerinde henüz devam edenler işlenir. Yatırım etütleri 
ortaya konur. Hepsi ilgili yatırım maddesiyle karşılaştırması 
yapılır. Devam edenler eklenir. 
6. Faaliyet süreli veya ucu açık olabilir. Faaliyet ile hizmette karıştırılmamalıdır. 
Hizmet kurumsal çalışmalar ile ortaya çıkar. Yapılması 
zorunludur. 
7. Etkinlik bir eylem türüdür. Sınırlı ve sürelidir. Faaliyet ile karıştırılmamalıdır. 
Kampanya eylemi etkinlik olarak görülmelidir. 
8. Eylemin alt başlıklara ayrılarak tabloda gösterilmesi (yazılması) o 
eylemi yapacak kurumun görev ve sorumluluklarına denk geleceği 
için doğru seçim yapılmış olur. Koordinasyonda bulunacak 
kurumlar isabetli seçilir. 
9. Eylemi hangi kurum yapacak ise, izleme ve koordinasyonu aynı 
kurum yapmalıdır. Yerel yönetimin kapasitesi elveriyorsa, bağımsız 
stratejik yönetim birimi oluşmuş ise izlemeyi strateji birimi 
yapmalıdır. 
10. Eylem planı zaman dilimi zor karar verilen bir çalışmadır. Yerel 
yönetimin imkân, kaynak ve potansiyelleri ışığında bakılmalıdır. 
13. Eylem yerel yönetim gerçekleri, ihtiyaçları karşılama, mevzuata 
uygunluk, uygulanabilirlik, kaynaklarla karşılana bilirlik gibi temel 
kriterlerle uyumlu olmalıdır. 
15. Her eylem konusunun karşılığı olan faaliyet yazılmalıdır.

EYLEM PLANI UYGULAMA YÖNÜ

Eylem planları, kurumlar arası işbirliğini geliştirir araştırma, 
üretme güdüsünü canlı tutarak bu yönde en doğru kararların 
alınmasına yöneltir, kurumların etkinliğini artırır, en uygun stratejilerin 
değerlendirilmesi ve seçilmesini sağlar.

Yerel yönetimlerde eylem planı üç aşamalı olmalıdır.

1. Acil Eylem Planı (1 Yıllık) 
Seçilmiş başkan ve organın birinci yılda yapacağı onarım ve 
adap-te çalışmalarını kapsar. Günlük hayata yönelir. Gelecek zamanın 
faaliyet ve projelerini hazırlar. Stratejik planın iki yıllık performans 
programı uygulanır. 
2. Gelişim Eylem Planı (5 Yıllık) 
Seçilmiş başkan ve organını beş yıllık stratejik planını kap-sar. 
Vizyon ve misyondan hareketle kaynak ve potansiyelleri harekete 
geçirir. Amaca yönelik etkin ve verimli kullanır. Sonuçları ölçer, 
düzelt-meler, yenilemeler yapar. Katılımı sağlar. Yereli harekete 
geçirir. 
3. Vizyon Eylem Planı (2023) 
Türkiye devletiyle, kamu ve kuruluşlarıyla vizyon açılımı olarak 
Cumhuriyetin kuruluşunun 100 yılını görmektedir. Gelişimini 
2023’e odaklamaktadır. Yerel yönetimlerde gelecek dönem 
stratejik planlara yol haritası niteliğinde uzun dönemli gelişim 
planlaması yapabilir. Bunu ulusal planlama ve kalkınma planları 
çerçevesinde yerine getirir.

Uzun dönem gelecek planlaması yerel yönetimlerin “Fidan 
dik, meyvesi oğlana yetişmezse de torun yesin” atasözümüzün 
bakışını amaçlar.

Stratejik Gelişim Planları kalkınma planı ekseninde yapıldığından 
plana denk gelen dönemler olan, 2014 – 2019 ikinci dönem, 
2019 – 2023 üçüncü dönem şeklinde kademelidir. Yerel eylemlerde, 
klasik anlamda kısa, orta ve uzun olarak da anlaşılan kademeler 
oluşturulurken stratejik plana bağlı eylem planı kesintisiz 
bir süreç olduğundan uygulama aksamadan devam etmelidir.